خلاصه فصل: سفری به درون سلول

 

این مطلب برای شما مفید بود؟ آیا آن را می پسندید؟


مفاهیم کلیدی در خلاصه فصل :
1)تريكودينا
2)ميكروسكوپ
3)اندازه ي سلول (وابسته به كار سلول)
4)سلول پروكاريوتي (باكتري و سيانو باكتري) ← بسيار ريز
5)سلول يوكاريوتي (آغازي، قارچي، گياهي و جانوري) ← داراي هسته ي مشخص و سازمان يافته
6)تفاوت سلول هاي گياهي و جانوري
7)ديواره ي سلولي گياهي
8)غشاء پلاسمايي
9)اندامك ها
10)ورود و خروج مواد


راهنمای زیست یاد :
۱) علایم ترتیب بندی مطالب : ۱) ، ❶ ، ● ، ▲ ، ■ ، ◆ ، ○
۲) مطالب با رنگ: مطالب فصل کتاب درسی:برای دانش آموزان، مطالب مرتبط از فصل های دیگر کتاب های درسی:برای کنکوری ها، مطالب خارج از کتاب های درسی:برای توضیح بیشتر مطالب


1)تريكودينا
❶ ويژگي ها:
  ●يوكاريوت
  ●تك سلولي
  ●آبزي
  ●حركت فرفره مانند
  ●داراي زندگي همياري با ماهي
❷دلايل تخصص يافتگي:
  ●دهان سلولي
  ●خارهاي اتصال دهنده (براي تكيه به بدن ماهي)
  ●مژك (براي تغذيه و حركت)
ارجاع به كتاب پيش دانشگاهی فصل 10: باتوجه به توضيحات و ويژگي هاي ذكر شده براي مژكداران (گروهي از آغازيان) در اين فصل، تريكودينا يكي از اعضاي گروه مژكداران است و لذا ساير ويژگي هايي كه براي اين گروه ذكر شده، درمورد تريكودينا هم صادق اند از جمله: «داراي ديواريه سخت ولي انعطاف پذير، هتروتروف، پيچيده ترين و غير معمول ترين آغازيان، داراي واكوئل گوارشي و ضربان دار، زندگي در محيط هاي مختلف از جمله آب شور، آب شيرين و خاك هاي مرطوب و…


2)ميكروسكوپ
❶قدرت تفكيك ← تعيين كننده ی قدرت ابزار نوري
❷انواع:
  ●نوري:
    ▲ Max قدرت تفکیک = 0.2 میکرومتر
    ▲نور مرئي از نمونه عبور مي كند و تصوير حاصل مجازي است.
    ▲اجزاء: منبع نور، ديافراگم، پيچ تنظيم كننده، عدسي چشمي، عدسي شیئی
  ●الكتروني :
    ▲ Max قدرت تفکیک = 0.2 نانومتر
    ▲محدوديت: عدم توانائي بررسي سلول زنده
    ▲انواع:
      ■ نگاره ← تصوير 3 بعدي از سطح نمونه
      ■ گذاره ← مطالعه ی ساختار دروني سلول
نکته ی فعالیت 2.1: «از طریق عدسی های چشمی به درون میکروسکوپ نگاه کنید.دایره ای روشن یا خاکستری به نام میدان دید می بینید».
نکته ی فعالیت 2.2: «در میکروسکوپ روی نمونه قطره ای روغن سدر یا روغن زیتون باید بریزید».


3)اندازه ي سلول (وابسته به كار سلول)
❶حداقل: داراي مقدار كافي DNA، پروتئين و اندامك هاي لازم براي زيستن و توليد مثل
❷حداکثر← عامل محدود کننده ی اندازه نسبت سطح به حجم ( s/v) ← سطح باید بتواند موادغذایی را از محیط بگیرد و باید بتواند مواد زائد را به محیط بدهد.
نکته: نسبت سطح به حجم سلول بزرگتر < نسبت سطح به حجم سلول کوچکتر


4)سلول پروكاريوتي (باكتري و سيانو باكتري) ← بسيار ريز
❶اجزاي اصلي:
  ●پيلوس (كوتاه) ← چسبيدن به سطوح
  ●تاژك (بلند) ← حركت
  ●DNA حلقوي ← توسط غشاء احاطه نمي شود ← در ناحيه ی نوكلئوئيدي در سيتوپلاسم در تماس مستقيم با ديگر اجزاء
  ●ريبوزوم ← توليد پروتئين
  ●ديواره هاي اطراف از داخل به خارج
    ▲غشاء پلاسمايي: احاطه كننده سيتوپلاسم
    ▲ديواره ی سلولي: محافظت و حفظ شكل
    ▲كپسول: محافظت و چسبيدن به سطوح
ارجاع به كتاب پيش دانشگاهي فصل 10: درمورد شاخه ی مژك داران از فرمانروي آغازيان نوشته شده كه «با كمك مژك حركت مي كنند». درحالي كه مژك (پيلي) در پروكاريوت ها به چسبيدن به سطوح كمك مي كند.
ارجاع به كتاب سوم فصل 5: در اين فصل نوشته شده كه نوعي از باكتري مولد بيماري ذات الريه داراي كپسولي پلي ساكاريدي است كه از آن در برابر دستگاه ايمني بدن محافظت مي كند و لذا موجب بيماري زايي مي شود.

ارجاع به کتاب دوم فصل…: در ابن فصل 2 جمله ی مرتبط با این بحث ذکر شده: 1- تاژک سلول های یوکاریوتی از نظر ساختار و عمل با تاژک باکتری ها تفاوت دارد. 2- دیواره ی سلولی گیاهی از نظر ساختار شیمیایی با دیواره ی سلولی باکتری ها متفاوت است و از سلولز ساخته شده است.
ارجاع به كتاب پيش دانشگاهی فصل 9: در اين كتاب تفاوت هاي باكتري ها با يوكاريوت ها ذكر شده كه به طور مختصر عبارتند از: «داشتن هسته، اندازه ی سلول، پرسلولي بودن، نوع كروموزوم، روش توليد مثل، تاژك و پيلي و گوناگوني متابوليسمي» كه براي توضيح بيشتر مي توانيد به اين فصل مراجعه نماييد. ضمناً در كتاب پيش دانشگاهي به توضيح درمورد باكتري ها و ويژگي ها و گروه هاي آنها پرداخته است كه با آن ها آشنا خواهيد شد.
نكته ی شكل 2.9: با دقت در اين شكل خواهيد ديد كه تاژك از غشا منشأ گرفته است.


5)سلول يوكاريوتي (آغازي، قارچي، گياهي و جانوري) ← داراي هسته ي مشخص و سازمان يافته
❶آشكارترين تفاوت با پروكاريوت ها= وجود اندامك هاي گوناگون در سيتوپلاسم يوكاريوت ها
❷انواع اندامك ها:
  ●بدون غشاء:
    ▲ريبوزوم
    ▲تاژك (از جنس لوله ها و رشته هاي پروتئيني)
    ▲سانتريول (از جنس لوله ها و رشته هاي پروتئيني)
    ▲اسكلت سلولي (از جنس لوله ها و رشته هاي پروتئيني)
  ●غشادار :
    ▲یک لايه:
      ■شبكه ی آندوپلاسمي صاف و زبر
      ■جسم گلژي
      ■ليزوزوم
      ■پراكسي زوم
      ■واكوئل
    ▲دو لايه:
      ■هسته
      ■ميتوكندري
      ■كلروپلاست
❸اندامك هاي غشادار:
  ●نقش:
    ▲همكاري در ساخت (سنتز)، ذخيره و ترشح مولكول هاي مهم زيستي
    ▲كار اصلي: تقسيم فضاي درون سلول به بخش هاي متفاوت
  ●فايده:
    ▲هر اندامك داراي وضعيت خاص براي واكنش خاص
    ▲افزايش سطح غشا (غشا داراي آنزيم هاي مهم متابوليسمي ← غشا محل انجام فرآيندهاي مهم متابوليسمي)
  ●ساختار: داراي غشاهاي به هم متصل (غشاهاي شبكه آندوپلاسمي صاف و زبر و غشاي خارجي هسته) يا جدا از هم (فقط پيوستگي كاري)


6)تفاوت سلول هاي گياهي و جانوري
❶اجزاي اختصاصي گياهي:
  ●ديواره ی سلولي سلولزي منفذ دار ← بسياري از آغازيان و باكتري ها و قارچ ها هم ديواره دارند.
  ●انواع پلاست (پلاست = محل ذخيره نشاسته ،ذرات رنگي ،پروتئين ها و ليپيدها)← مثال: كلروپلاست در گياهان و بعضي آغازيان (جلبك)ها
  ●واكوئل مركزي ← ویژه ی سلول گياهي بالغ
نكته: ديواره ی سلول های گياهي از نظر ساختار شيميايي با ديواره ی باكتري ها متفاوت است.
ارجاع به كتاب پيش دانشگاهي10 و 11: ديواره ی سلولي در آغازيان مختلف جنس هاي گوناگوني دارد كه از آن جمله مي توان به دياتوم ها (شاخه اي از آغازيان) با ديواره ی دو قسمتي سيليسي و جلبك هاي قرمز با ديواره ی كربنات كلسيمي اشاره كرد. همچنين در مورد ديواره ی سلولي قارچ ها مي خوانيم كه قارچ ها داراي ديواره ی سلولي از جنس كيتين مي باشند.
نكته: ديواره باكتري ها و قارچ ها يكپارچه و بدون منفذ است.
❷اجزاي اختصاصي جانوري:
  ●سانتريول (براي سازمان دهي ميكروتوبول ها، تشكيل دوك تقسيم و تشكيل تاژك و مژك) ← در سلول هاي جانوري، خزه و سرخس
  ●تاژك ← در سلول ها ي جانوري و سلول جنسي نر بعضي گياهان
  ●ليزوزوم
نكته: تاژك سلول های جانوري از نظر ساختار و عمل با تاژك باكتري ها متفاوت است.
ارجاع به كتاب سوم فصل 6: در اين فصل مطالبي درمورد ساختار و نحوه ی عمل سانتريول ذكر شده از آن جمله «هر سلول جانوري به طور معمول يك جفت سانتريول دارد كه در اطراف هسته واقع است. هر سانتريول متشكل از 9 دسته لوله ی 3 تايي است و دو سانتريول بر هم عمودند و…»


7)ديواره ي سلولي گياهي
❶جنس: رشته هاي سلولز در سيماني از پلي ساكاريدها و پروتئين
❷نقش: محافظت از سلول و حفظ شكل سلول
❸اجزاء :
  ●ديواره ها از خارج به داخل سلول: تيغه ی مياني (مشترك بين 2 سلول مجاور و موجب اتصال آنها ← ديواره ی نخستين ← ديواره ی دومين   (در سلول هاي مسن)
  ●منافذ
  ●لان ها (محل نازك شدن ديواره)
  ●پلاسمودسم (ماده ی انتقال دهنده ی آب و مواد غذايي و پيام های شيميايي)


8)غشاء پلاسمايي
❶نقش: مرز سلول و خارج آن ← داراي تراوايي نسبي (فقط به بعضي مواد اجازه ی ورود يا خروج مي دهد)
❷مواد تشكيل دهنده:
  ●فسفوليپيد (2 لايه) :
    ▲داراي بخش آب گريز و آب دوست
    ▲ايجاد سدي در برابر آب و مواد محلولش
    ▲مولكول هاي ليپيدي به راحتي عبور
    ▲مولكول هاي كوچك آب، كمي عبور
  ●پروتئين ها:
    ▲پذيرنده:
      ■بيشتر بر سطح خارجي غشا
      ■كمك به برقراري اتصال فيزيكي ميان سلول ها و مولكول ها
    ▲كانال :
      ■در سراسر عرض غشا
      ■كانال براي عبور مواد
      ■عمل تخصصي (البته مولكول هاي كوچك مثل آب هم عبور مي كنند)
    ▲ناقل :
      ■وارد كردن يون ها به سلول
  ●گليكو پروتئين
  ●گليكوليپيد
  ●كلسترول
نكته: فراوان ترين ماده در غشا = فسفوليپيد، سنگين ترين ماده در غشا = پروتئين


9)اندامك ها
❶ريبوزوم:
  ●وظيفه: پروتئين سازي
  ●جنس: پروتئين + rRNA
  ●ساختار: داراي 2 بخش كوچك و بزرگ
  ●مكان: آزاد در سيتوپلاسم، روي شبكه آندوپلاسمي زبر و غشاي خارجي هسته، درون ميتوكندري و كلروپلاست
ارجاع به كتاب پيش دانشگاهي فصل 1: در اين فصل توضيحات مفصلي درمورد نحوه ی كار ريبوزوم داده شده كه به موقع آنها را مطالعه خواهيد نمود.
ارجاع به كتاب پيش دانشگاهي فصل 3: به اين جملات توجه كنيد: «برخي از RNAهای امروزي هم فعاليت آنزيمي دارند. به نظر مي رسد كه اتصال آمينواسيدها در ريبوزوم هنگام پروتئين سازي را يك RNA ريبوزومي (rRNA) انجام مي دهد».
❷هسته :
  ●وظيفه: تنظيم ژنتيك سلول يوكاريوتي (محل قرارگيري بيشترین ماده ی ژنتيك سلول)
  ●اجزاء :
    ▲پوشش هسته = 2 غشاي منفذدار (4 لايه فسفو ليپيدي)
    ▲شیره ی هسته
    ▲اسكلت هسته اي (پروتئيني): براي پايداري شكل و پوشش هسته
    ▲هستك: به صورت توده اي از رشته ها و دانه ها و محل بخشي از DNA و پروتئين هايش، RNA و پروتئين و محل توليد ريبوزوم
ارجاع به كتاب پيش دانشگاهي فصل 2: به اين جملات دقت كنيد: «ژنوم به كل محتواي DNA يك جاندار گفته مي شود. ژنوم محتواي DNA هسته اي و DNA هاي سيتوپلاسمي (ميتوكندري و كلروپلاست) را در بر مي گيرد»
❸شبكه ی آندوپلاسمي زبر:
  ●ساختار: كيسه هاي پهن به هم متصل
  ●وظايف :
    ▲غشاسازي
    ▲ساخت پروتئين هاي ترشحي به خارج از سلول (مثل پادتن)
    ▲توليد ليزوزوم
❹شبكه آندوپلاسمي صاف :
  ●ساختار: شبكه ی به هم پيوسته اي از لوله ها و كيسه هاي غشادار بدون ريبوزوم
  ●وظايف آنزيم هاي درون غشا:
    ▲توليد اسيد چرب، فسفوليپيد و استروئيد
    ▲در جگر: سم زدايي و تنظيم قند خون
    ▲در ماهيچه: ذخيره ی يون كلسيم براي انقباض عضلاني
❺گلژی:
  ●ساختار: كيسه هاي پهن روي هم بدون اتصال فيزيكي
  ●وظايف :
    ▲نشانه گذاري و ارسال مولكول ها به نقاط مختلف سلول
    ▲توليد ليزوزوم
نكته ی شكل 2.20: همان طور كه در اين شكل مي بينيد دستگاه گلژي از دو سطح محدب و مقعر تشكيل شده است. سطح محدب به شبكه ی آندوپلاسمي زبر و هسته نزديكتر است و نقش پذيرنده براي وزيكول های ترشحي را دارد و سطح مقعر به غشاي پلاسمايي نزديك تر است و نقش صادركننده را براي وزيكول هاي ترشحي دارد.
نكته شکل 2.23: اين شكل، شكل بسيار مهمي است و لذا به آن دقت كنيد. همان طور كه مي بينيد، وزيكول هاي انتقالي وارد شده به گلژي به 3 صورت مي توانند از آن خارج شوند: «وزيكول انتقالي، واكوئل يا ليزوزوم»
❻ليزوزوم :
  ●گوارش اندامك هاي آسيب ديده يا پير
  ●تجزيه ی محتواي واكوئل غذايي
  ●نقش حياتي در نمو جنين
❼واكوئل :
  ●واكوئل غذايي: اتصال ليزوزوم به اين واكوئل ها و گوارش محتويات آنها
  ●واكوئل ضربان دار: جمع آوري آب اضافي سلول و تخليه ی آن ← حياتي براي آغازيان ساكن آب شيرين مثل پارامسي
  ●واكوئل مركزي (در سلول گياهي بالغ):
    ▲ذخيره ی آب و مواد شيميايي و نيز مواد دفعي متابوليسم
    ▲داراي آنزيم هاي گوارش سلولي ← مثل يك ليزوزوم بزرگ
    ▲جذب آب ← بزرگ شدن سلول
    ▲در گلبرگ: حاوي رنگيزه ← جذب حشرات گرده افشان
    ▲حاوي مواد سمي براي دفاع
❽كلروپلاست :
  ●وظيفه: فتوسنتز (انرژي نوري ← انرژي شيميايي نهفته در مولكول هاي قند)
  ●ساختار:
zist1f20024
❾ميتوكندري :
  ●وظيفه: تنفس سلولي (انرژي شيميايي غذا (مثلاً قند) ← انرژي شيمايي ATP)
  ●ساختار:
zist1f2514
ارجاع به كتاب پيش دانشگاهي فصل 8: درصورت علاقه به دو اندامك كلروپلاست و ميتوكندري مي توانيد فصل 8 كتاب پيش دانشگاهي را به طور كامل مطالعه نماييد.
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیوهای آموزشی: ❶ترشح پروتئین، ❷لیزوزیم
تصاویر آموزشی: ❶اسنپ شات اندامک های سلولی


10)ورود و خروج مواد
❶يون ها و مولكول هاي كوچك:
  ●انتشار:
    ▲حركت مواد از جاي پر تراكم به كم تراكم
    ▲بدون دخالت پروتئين هاي غشا
  ●انتشار تسهيل شده:
    ▲حركت مواد از جاي پر تراكم به كم تراكم
    ▲همراه با دخالت پروتئين هاي كانال
    ▲بدون صرف انرژي
  ●انتقال فعال:
    ▲حركت مواد از جاي كم تراكم به پر تراكم
    ▲همراه با دخالت پروتئين هاي پذيرنده و ناقل
    ▲با صرف انرژي
  ●اسمز:
    ▲انتشار مولكول هاي آب از غشاي نيمه تراوا
    ▲بدون دخالت پروتئين هاي غشا
    ▲بدون صرف انرژي
❷مولكول ها و ذرات بزرگ :
  ●آندوسيتوز: ورود مولكول ها و ذرات بزرگ به سلول با صرف انرژي← روش تغذیه ی تك سلولي ها مثل آميب
  ●اگزوسيتوز: خروج مولكول ها و ذرات بزرگ از سلول با صرف انرژي
نكته: سلول جانوري در محيط رقیق تر —(غشا نازک و ظریف است)–>تركيدن سلول
نكته: سلول گياهي در محيط رقيق تر—(دیوارهء سلولی کاملا تراوا ولی محکم است)–> تورژسانس (آماس – باد كردن) ← استوار ماندن)
نکته: سلول در محیط غلیظ تر ← از دست دادن آب ← پلاسمولیز (پژمرده شدن)
ارجاع به كتاب دوم فصل 3: در اين فصل مي خوانيد: «سلول هاي كلانشيمي با ديواره هاي ضخيم خود باعث استحكام و برافراشته ماندن ساقه ها و ساير بخش ها مي شوند » و نيز «سلول هاي بافت اسكلرانشيمي براي استحكام بخشيدن به گياه تمايز يافته اند »
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیو های آموزشی:❸انتشار، ❹انتشار تسهیل شده، ❺انتقال فعال (پمپ پروتونی)، ❻ اسمز، ❼ اگزوسیتوز و اندوسیتوز، ❽ پلاسمولیز


چقدر یادگرفته اید ؟؟؟
تست های آموزشی :1) تست های غیرترکیبی کنکور 90 تا 95 فصل سفری به درون سلول


منابع :
1) جزوه ی آموزشی زیست شناسی 1 موسسه گزینه دو

3
برچسب ها :

دیدگاه شما

*لطفا جای خالی زیر را با یک عدد (مثل:3،2،1...) پر کنید تا ثابت شود شما یک ربات نیستید...

3 دیدگاه

  • طوبی مهدلو
    3 سال پیش

    با تشکر فراوان به خاطر گرداوری و خلاصه کردن موضوعات درس زیست شناسی، مطالب بسیار کلاسه بندی شده و مرتب و قابل فراگیری هستند.

  • رسول
    7 ماه پیش

    سلام و خسته نباشید و ممنون از سایت خوبتون،ببخشید توی خلاصه ها در مورد ریبوزوم تفاوت ریبوزوم پروکاریوتی و یوکاریوتی رو از قلم انداختید که یک نکته ترکیبی با فصل ۳ پیش داره،پوزش بخاطر توضیحاتم.

    • زیست یاد
      7 ماه پیش

      سلام. ممنونم
      خب شما نکته که ما یادمون رفت رو برامون ارسال کنید…
      تو بخش مشارکت هم اسم شما رو میاریم
      چرا پوزش! لطف کردین
      سپاس

شبکه های اجتماعی ما: