خلاصه فصل: گوارش

 

این مطلب برای شما مفید بود؟ آیا آن را می پسندید؟


مفاهیم کلیدی در خلاصه فصل :
1)وال كوژپشت

2)مراحل تغذيه
3)گوناگوني دستگاه گوارش
4)گوناگوني رژيم غذايي
5)انواع گوارش در جانوران
6)ديواره ي لوله ي گوارش از خارج به داخل
7)حركات لوله ي گوارش
8)اجزاء دستگاه گوارش
9)مراحل استفاده از غذا
10)دستگاه گوارش علف خواران


راهنمای زیست یاد :
۱) علایم ترتیب بندی مطالب : ۱) ، ❶ ، ● ، ▲ ، ■ ، ◆ ، ○
۲) مطالب با رنگ: مطالب فصل کتاب درسی:برای دانش آموزان، مطالب مرتبط از فصل های دیگر کتاب های درسی:برای کنکوری ها، مطالب خارج از کتاب های درسی:برای توضیح بیشتر مطالب


1)وال كوژ پشت
❶تغذيه از ماهي هاي كوچك و خرچنگ هاي ريز
❷داراي اندام شانه مانند در دو طرف آرواره ی بالا به جاي دندان
❸مراحل تغذيه: باز كردن دهان و گلو ← ورود آب و جانداران شناور← بستن دهان و خروج آب← گير كردن ذرات لاي اندام شانه مانند← بلع ←…


2)مراحل تغذيه
❶بلع: فرو بردن غذا از دهان به معده
❷گوارش:
  ●مكانيكي ← خرد كردن ذرات درشت غذا
  ●شيميايي ← تجزيه ی پلي مرها به منومر
❸جذب: ورود منومرها به سلول هاي پوشاننده سطح روده و ورود آنها به خون
❹دفع: خروج مواد گوارش نيافته و ترشحات لوله ی گوارشي از بدن
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیوهای آموزشی : ❶ متابولیسم گوارش


3)گوناگوني دستگاه گوارش
❶فقدان دستگاه گوارش (جذب از پوست):
  ●مثال كرم كدو (نواري شكل) ← انگل روده ی انسان
❷كيسه ی گوارشي
❸لوله ی گوارشي


4)گوناگوني رژيم غذايي
❶علف خوار: گاو، گوسفند، آهو، گوزن، توتيا (آبزي)، گوريل، ملخ
❷گوشت خوار: شير، كوسه، عقاب، عنكبوت، مار، جغد
❸همه چيز خوار: انسان، كرم خاكي، مرغ خانگي، گنجشك


5)انواع گوارش در جانوران
❶درون سلولي: در جانداران تك سلولي
  ●مثال: آميب (داراي واكوئل گوارشي) و اسفنج
❷برون سلولي و درون سلولي: در جانداران داراي كيسه ی گوارشي (كار كيسه = گوارش و توزيع غذا بين سلول ها)
  ●مثال : هيدر (از كيسه تنان)
    ▲مراحل تغذيه در هيدر: مرگ صيد توسط نيش هاي زهري هيدر ← ورود شكار به دهان ← ترشح آنزيم هيدرولزكننده ← مخلوط شدن غذا و     آنزيم توسط تاژك هاي سلول هاي تاژك دار ← تجزيه بخش نرم غذا ← ورود ذرات غذا به سلول ها ← ادامه ی گوارش درون سلول ها و خروج     باقيمانده ی غذا از راه دهان
❸برون سلولي: در جانداران داراي لوله ی گوارشي (نوع جانور + نوع غذا ← اجزاي لوله ی گوارش)
  ●اجزاي ويژه ی لوله گوارش:
    ▲چينه دان : محل نرم شدن و ذخيره ی موقت غذا
    ▲سنگدان و معده (داراي ماهيچه هاي قوي تر از چينه دان): محل ذخيره موقت و خرد شدن غذا
  ●مثال :
    ▲كرم خاكي: دهان ← حلق ← مري ← چينه دان ← سنگدان ← روده ← مخرج
    ▲ملخ: دهان (داراي صفحات آرواره مانند اطراف دهان براي خرد كردن غذا)← مري← چينه دان← سنگدان← كيسه هاي معده← معده (جذب     مواد غذايي مثل روده ی كوچك انسان)← روده (جذب آب مثل روده ی بزرگ انسان) ← مخرج
    ▲گنجشك: دهان ← مري ← چينه دان← معده← سنگدان (آسياب كردن غذا به جاي دندان)← روده← مخرج


6)ديواره ي لوله ي گوارش از خارج به داخل
❶لایه ی پيوندي (پرده ی صفاق يا روده بند) ← اتصال اندام هاي حفره ی شكمي به هم از خارج
❷لايه هاي ماهيچه اي:
  ●طولي (در خارج)
  ●حلقوي (در داخل)
  نتیجه دو مورد قبل: خرد و نرم كردن غذا و حركت دادن مواد به جلو
❸زير مخاط: لایه ی پيوندي با رگ هاي خوني فراوان
❹مخاط: بافت پوششي با آستر پيوندي
    ▲داراي سلول هاي ترشحي برون ريز و جذب كننده
 نكته: ماهيچه هاي لوله ی گوارش :
  ●ابتداي دهان و حلق ← مخطط و ارادي
  ●ساير مناطق ← صاف و غير ارادي
نكته: نوع بافت پوششي مخاط متناسب با كار آن:
  ●دهان و مري: سنگفرشي چند لايه اي
  ●معده و روده: استوانه اي يك لايه اي
نكته ی شكل 4.4: در اين شكل محل اندام ها و غده هاي گوارشي را مشاهده مي كنيد:
zist1f488795نكته ی شكل 4.8: به اين نكات درمورد اين شكل توجه فرماييد: 1.رگ هاي خوني پس از عبور از كنار روده و جذب مواد غذايي، خون را به سوي كبد مي برند. 2.ريز پرزها، حاصل چين خوردگي غشاي پلاسمايي سلول هاي ديواره ی روده اند نه تاژك يا مژك. 3. دقت كنيد كه در پرزها رگ لنفي داريم ولي در ريز پرزها نداريم. 4. به چين هاي حلقوي روده هم توجه نماييد.


7)حركات لوله ي گوارش
❶حركات دودي :
  ●اتساع لوله ی گوارش ← تحريك اعصاب ديواره ی آن ← انقباض ماهيچه ی حلقوي ← انتقال حركت به تارهاي بعدي←حركت مواد
  ●پايان گوارش در معده —(حرکات دودی شدید)—>تخليه معده
  ●در روده —(حرکات دودی ضعیف)—>حركت مواد در هر نوبت 10 تا 15  سانتيمتر
❷حركات موضعي :
  ●انقباض هاي جداگانه ← قطعه قطعه شدن محتويات روده
  ●تكرار بيشتر حركات در ابتداي روده نسبت به انتهاي آن ← حركت مواد


8)اجزاء دستگاه گوارش
❶لوله ی گوارشي: دهان، حلق، مري، معده، روده ی باريك، روده ی بزرگ، راست روده، مخرج
❷غدد گوارشي: غده هاي بزاقي، غده هاي ديواري معده و روده، پانكراس، جگر (بزرگترين غده)
❸مسير حركت غذا در دستگاه گوارش: دهان ← حلق ← مري ← كارديا (ماهيچه های كارديا در حالت عادي منقبض اند ولي با عبور غذا باز مي شوند) ←معده ← پيلور ← دوازدهه (ابتداي روده ی باريك) ← روده ی باريك ← روده ی كور (ابتداي روده ی بزرگ) و زائده ی آپانديس ← كولون بالا رو ← كولون افقي ← كولون پايين رو ← راست روده ← اسفنگتر داخلي ←اسفنگتر خارجي


9)مراحل استفاده از غذا
❶گوارش در دهان:
  ●مكانيكي :
    ▲دندان ها
      ■نقش دندان ها: گرفتن لقمه ی غذا و خرد كردن آن
      ■تعداد دندان ها در هر نيم فك: 2(پيش) +  1(نيش) + 2(آسياي کوچک) + 3(آسياي بزرگ) ← تعداد كل دندان ها = 32
      ■تعداد ريشه هاي هر نوع دندان (حداكثر):
        ◆پيش ← 1
        ◆نيش ← 1
        ◆آسياي كوچك ← 2
        ◆آسياي بزرگ ← 3
    ▲زبان:
      ■نقش زبان: كمك به جويدن، بلع، تكلم و حس چشايي
  ●شيميايي :
    ▲غدد ترشح كننده ی بزاق :
      ■بناگوشي ← ترشحات رقيق تر و بيشتر (حاوي آميلاز ضعيف پتيالين)
      ■زير آرواره اي
      ■زير زباني
      ■غدد ترشح كننده ی موسين
    ▲نقش بزاق :
      ■مرطوب نگه داشتن محيط درون دهان
      ■كمك به حس چشايي
      ■تسهيل حركت زبان و لب هنگام تكلم
    ▲پروتئين هاي بزاق:
      ■پتيالين (آميلاز ضعيف): تبديل نشاسته به مالتوز
      ■ليزوزيم: تخريب ديواره ی سلولي باكتري هاي بيماري زا ← ضدعفوني كردن دهان
      ■موسين: موسين + آب ← موكوز ← نقش موكوز: چسباندن و لغزنده كردن ذرات غذا
❷بلع: بالا آمدن زبان و چسبيدن به كام (راه دهان بسته) ← رانده شدن غذا به سمت گلو ← تحريك گيرنده هاي مكانيكي ديواره ی گلو ← انعكاس بلع ← بالا رفتن زبان كوچك (راه بيني بسته) ← بالا رفتن حنجره و پايين آمدن اپي گلوت (راه ناي بسته) ← ورود غذا به مري —(حرکات دودی مری)—>انتقال غذا (جاذبه فاقد نقش مهم در انتقال غذا) ← از بين رفتن انقباض ماهيچه ی حلقوي كارديا ← ورود غذا به معده
ارجاع به كتاب سوم فصل 3: درمورد گيرنده هاي مكانيكي در اين فصل توضيحاتي ارائه شده است از جمله اينكه: «گيرنده هاي مكانيكي در مقابل محرک هايي چون لمس، فشار و كشش واكنش نشان مي دهند. اين محرك ها فعاليت الكتريكي گيرنده هاي مكانيكي را تغيير مي دهند و اگر محرك به اندازه ی كافي قوي باشد، انرژي مكانيكي محرك به وسيله ی سلول گيرنده به جريان عصبي تبديل مي شود».
ارجاع به كتاب سوم فصل 2: همان طور كه در اين فصل خواهيد خواند، درمورد انعكاس ها بايد اين 2 نكته را به خاطر داشته باشيد كه اولاً انعكاس ها غير ارادي اند و ثانياً مركز انعكاس نخاع است نه مغز. براي توضيحات بيشتر مي توانيد به فصل دوم كتاب سوم دبیرستان مراجعه نماييد.
❸گوارش در معده (تبديل غذا به كيموس) :
  ●گوارش مكانيكي :
    ▲حركات دودي از كارديا به سمت پيلور و در مجاورت پيلور شديدتر (به خاطر ماهيچه هاي قطورتر و با انقباض شديدتر) ← تخليه
    ▲حجم كيموس معده و كشيدگي ديواره ی آن بيشتر ← تخليه ی معده شديدتر ولي مهم ترين عامل تخليه معده =تركيب شيميايي و حجم     كيموس در دوازدهه
  ●گوارش شيميايي :
    ▲سلول هاي ديواره ی معده :
      ■سلول هاي اصلي (پپتيك) ← ترشح آنزيم ها
      ■سلول هاي حاشيه اي ← ترشح HCl و فاكتور داخلي معده (نقش فاكتور داخلي: حفظ و جذب ويتامين B12 در روده  ← B12 داراي نقش در       زايش گلبول هاي قرمز خون)
      ■سلول هاي ترشح كننده موسين ← در سراسر سطح داخلي معده ← ايجاد يك لايه ی ضخيم و چسبنده و قليايي موكوزي
    ▲غده هاي ديواره ی معده :
      ■غدد نزديك پيلور: آنزيم + هورمون گاسترين (محرك ترشح HCl و آنزيم ها)
      ■غدد بالاتر: آنزيم + HCl + فاكتور داخلي معده
    ▲آنزيم هاي شيره ی معده :
      ■پروتئازها (پپسينوژن) —( HCl)—> پپسين فعال (اثر بر روی پپسینوژن ← تبدیل سریع تر)
      ■رنين: رسوب دهنده ی پروتئين شير (كازئين) در معده ی نوزاد پستانداران
ارجاع به كتاب دوم فصل 6:همان طور كه در اين فصل مي خوانيد، فاكتور داخلي معده يك گليكوپروتئين (كربوهيدرات + پروتئين) است.
نكته: سلول هاي حاشيه اي براي توليد و ترشح HCl بايد از خون یون هیدروژن و یون کلر بگيرند. در نتيجه یون هیدروژن خون كاهش پيدا كرده و خون قليايي تر مي شود (PH خون افزايش مي يابد)
نكته ی شكل 4.7: دراين شكل به كلم « غدهء معده» توجه كنيد.
❹گوارش شيميايي در روده ی باريك :
  ●بخش برون ريز پانكراس (توليد قوي ترين آنزيم ها)
    ▲هورمون سكرتين ← ترشح بيكربنات سديم از بخش برون ريز پانكراس ← قليايي كردن محيط
    ▲آنزيم ها: پروتئاز (بعد از ورود به روده فعال مي شود)، ليپاز و…
  ●جگر ← صفرا (قليايي) :
    ▲اعمال:
      ■ايجاد امولوسيون پايدار چربي در آب ← تسهيل اثر ليپاز پانكراس
      ■خنثي كردن كيموس
      ■تشديد حركات دودي توسط املاح
    ▲تركيبات: لسیتين (ليپيد) + كلسترول + املاح + رنگ ها (بيلي روبين و بيلي وردين كه از تجزيه ی هموگلوبين گلبول هاي قرمز مرده توليد     مي شوند)
    ▲بيماري ها:
      ■رسوب كلسترول ← سنگ صفرا
      ■سنگ صفرا يا بيماري هاي خوني و كبدي ← يرقان يا زردي (ورود رنگ هاي صفرا به خون)
  ●غدد ديواره ی روده :
    ▲موكوز
    ▲مايع نمكي بدون آنزيم ← تسهيل حركت مواد
    ▲آنزيم سلول هاي پوششي كوتاه عمر كنده شده از ديواره ی روده
نكته: رنگ هاي صفرا :تغيير توسط آنزيم هاي گوارشي ← 1-ايجاد رنگ قهوه اي مدفوع 2-دوباره در روده جذب خون و دفع به وسيله ی ادرار ← ايجاد رنگ زرد ادرار
ارجاع به كتاب دوم فصل 6: در اين صفحه مي خوانيد: «بيلي روبين كه ماده ی اصلي رنگ صفر ا است به وسيله ی ماكروفاژها از تجزيه ی هموگلوبين به وجود مي آيد.»
نكته: سلول هاي بخش برون ريز پانكراس براي توليد و ترشح بيكربنات سديم (NaHCO3)بايد از خون یون بی کربنات و یون سدیم بگيرند در نتيجه خون اسيدي تر مي شود. ( PH خون كاهش مي يابد)
نكته ی شكل4.9: به اين نكته ی مهم توجه داشته باشيد كه مجراي ورودي صفرا و شيره ی پانكراس به دوازدهه، يك مجرا است يعني اين دو قبل از ورود به دوازدهه يكديگر را قطع مي كنند و سپس از يك راه وارد دوازدهه مي شوند.
ارجاع به كتاب سوم فصل 4: حتماً به اين فصل از كتاب مراجعه كنيد و مطالب که درمورد غده ی برون ريز و پانكراس توضيح داده شده را، مطالعه نماييد. در اينجا به طور خلاصه به اين 2 نكته اشاره مي شود كه اولاً غده ی برون ريز = غده اي كه مواد خاصي به درون ساختارهاي لوله مانند خود كه مجرا ناميده مي شوند ترشح مي كند و ثانياً پانكراس غده اي است كه هم بخش برون ريز (ترشح آنزيم هاي گوارشي) و هم بخش درون ريز (ترشح هورمون هاي انسولين و گلوكاگون براي تنظيم قند خون) دارد.
❺جذب در روده ی باريك:
  ●انتقال فعال:
    ▲قندهاي ساده: همراه و به كمك جذب سديم
    ▲آمينواسيدها: برخي با كمك سديم
    ▲تركيبات معدني
  ●انتشار:
    ▲چربي: منومرهاي چربي —(انتشار)—> سلول هاي پوششي روده ← تبديل به تري گليسريد ← لنف
    ▲تركيبات معدني
    ▲ويتامين ها:
      ■محلول در چربي: K, E, D, A ← همراه با چربي ها انتشار به لنف
      ■ساير ويتامين ها ← انتشار به خون ← مثال : B12 به كمك فاكتور داخلي معده (پروتئين حامل) انتشار به خون
  ●اسمز: آب
نكته: منابع آمينو اسيدهاي موجود در روده :
  ●پروتئين هاي غذا
  ●پروتئين هاي موجود در ترشحات لوله گوارش
  ●پروتئين هاي آزادشده ازسلول هاي مرده وجدا شده ازبافت پوششي روده
❻روده ی بزرگ :
  ●اعمال ديواره ی روده ی بزرگ :
    ▲جذب آب و املاح← غليظ تر شدن مدفوع
    ▲غدد ديواره: ترشح و دفع مقدار كمي پتاسيم و موكوز
  ●اعمال باكتري هاي روده ی بزرگ :
    ▲تجزيه ی سلولز ← توليد گلوكز براي خود باكتري ها ← توليد هيدروژن، متان و سولفيد هيدروژن
    ▲توليد ويتامين B و K ←جذب خون
❼استفراغ (يك انعكاس دفاعي): دم عميق ← بسته شدن حنجره و بالا آمدن زبان كوچك ← انقباض ماهيچه هاي شكم و سينه ← افزايش فشار به معده ← تخليه ی محتويات از راه دهان
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیوهای آموزشی : ❷ اندام های دستگاه گوارش، ❸ تولید HCl در سلول های حاشیه معده


10)دستگاه گوارش علف خواران
❶طول روده: گوشتخواران < گياهخواران
  ●علت :
    ▲گوارش مواد گياهي ، دشوارتر
    ▲غلظت مواد گياهي قابل جذب ، كمتر
  ●مثال: طول روده ی نوزاد قورباغه (گياهخوار) نسبت به طول بدن >> طول روده ی قورباغه بالغ (حشره خوار) نسبت به طول بدن
❷انواع پستانداران گياه خوار:
  ●داراي حفرات حاوي باكتري هاي تجزيه كننده ی سلولز در لوله ی گوارش
  ●داراي ميكروب هاي تجزيه كننده ی سلولز در روده ی كور يا روده ی بزرگ: فيل و اسب ← كارايي كم
  ●نشخوار كنندگان (گوزن، بز، گاو ، گوسفند و…) ← مسير حركت غذا در دستگاه گوارش نشخوار كنندگان: دهان ← مري ←سيرابي (تجزيه ی   سلولز) ← نگاري (تجزيه ی سلولز) ← مري← دهان (نشخوار) ← مري ← هزارلا (جذب آب مشابه روده ی بزرگ انسان) ← شيردان (گوارش   شيميايي مشابه روده ی كوچك انسان)← روده (جذب) ← مخرج


چقدر یادگرفته اید ؟؟؟
تست های آموزشی :1) تست های غیرترکیبی کنکور 90 تا 95 فصل گوارش


منابع :
۱) جزوه ی آموزشی زیست شناسی 1 موسسه گزینه دو

4
برچسب ها :

دیدگاه شما

*لطفا جای خالی زیر را با یک عدد (مثل:3،2،1...) پر کنید تا ثابت شود شما یک ربات نیستید...

4 دیدگاه

  • بهروز
    2 سال پیش

    سلام
    یه بازنگری در این مطلب داشته باشید
    تعداد دندان ها در هر نیم فک: ۳ (پیش) + ۲ (نیش) + ۱ (آسیای کوچک) + ۲ (آسیای بزرگ) ← تعداد کل دندان ها = ۳۲

    • زیست یاد
      2 سال پیش

      سلام
      اصلاح شد
      بازم ممنون …خیلی

  • شقایق
    2 سال پیش

    خیلی ممنون بابت مطالب خوبتون..
    ببخشید هورمون گاسترین از سلول های سطحی معده ترشح میشه یا عمقی؟؟
    ممنون میشم اگه جواب بدین

    • زیست یاد
      2 سال پیش

      هورمون گاسترین از غدد نزدیک پیلور ترشح می شود که تو کتاب درسی بهش اشاره شده
      ولی برا توضیح بیشتر: غدد معده به سه بخش تقسیم می شود گردن ،تنه و قاعده غده. هورمون گاسترین توسط سلول های اندوکراین در بخش قاعده غدد معده نزدیک پیلور ترشح می شود.

شبکه های اجتماعی ما: