خلاصه فصل: تنظیم محیط داخلی و دفع مواد زائد

 

این مطلب برای شما مفید بود؟ آیا آن را می پسندید؟


مفاهیم کلیدی در خلاصه فصل :
1)محيط داخلي و هومئوستازي

2)مواد دفعي نيتروژن دار
3)دستگاه دفع مواد زائد در انسان
4)دفع مواد زائد در گياهان


راهنمای زیست یاد :
۱) علایم ترتیب بندی مطالب : ۱) ، ❶ ، ● ، ▲ ، ■ ، ◆ ، ○
۲) مطالب با رنگ: مطالب فصل کتاب درسی:برای دانش آموزان، مطالب مرتبط از فصل های دیگر کتاب های درسی:برای کنکوری ها، مطالب خارج از کتاب های درسی:برای توضیح بیشتر مطالب


1)محيط داخلي و هومئوستازي
محيط داخلي = كل مايع بين سلولي سلول هاي بدن جانور ← هومئوستازي = مجموعه اعمالي كه به منظور حفظ پايداري محيط داخلي انجام مي شود = تنظيم قند، نمك، آب، اسيد-باز،دما و دفع مواد زائد


2)مواد دفعي نيتروژن دار
❶محصول سوختن آمينواسيدها (بيشتر) و بازهاي نيتروژن دار
❷نوع ماده ی دفعي جانور بستگي به زيستگاه جانور دارد.
❸انواع :
  ●آمونياك:
    ▲بسياري از جانوران آبزي
    ▲بي مهرگان كوچك (كرم پهن پلاناريا ← انتشار از سطح بدن)
    ▲بسياري از ماهي ها (انتشار به آب پيرامون توسط آبشش)
  ●اوره (انحلال سريع در آب):
    ▲پستانداران
    ▲دوزيستان
    ▲كوسه ها
    ▲بعضي از ماهي هاي استخواني
    ▲وزغ: در آب ← آمونياك، در خشكي← اوره
  ●اوريك اسيد :
    ▲پرندگان
    ▲حشرات
    ▲بسياري از خزندگان
    ▲ساكنين مناطق خشك (دفع اوريك اسيد به شكل بلورهاي جامد)
    ▲مارهاي خشكي زي
نكته: سمیت: آمونياك > اوره > اوريك اسيد ،پيچيدگي مولكول و انرژي لازم براي دفع: آمونياك < اوره < اوريك اسيد


3)دستگاه دفع مواد زائد در انسان
❶كليه ها
  ●مواد دفعي: اوره، اوريك اسيد، كرآتينين و مواد خارجي مانند داروها و حشره كش ها و…
  ●بخش ها
    ▲بخش قشري :
      ■منظره ی دانه دار ها به خاطر گلومرول (در زير ميكروسكوپ)
      ■حاوي لوله ی خميده نزديك و لوله ی خميده ی دور
    ▲بخش مركزي :
      ■با منظره مخطط
      ■حاوي قسمت بيشتر لوله ی هنله و لوله ی جمع كننده ی ادرار
  ●مسير توليد تا تخليه ی ادرار: «كپسول بومن← لوله ی خميده ی نزديك ←لوله ی هنله ←لوله ی خميده ی دور»= «نفرون : لوله سازنده ی   ادرار» ← لوله ی جمع كننده ی ادرار←  لگنچه ← ميز ناي ← مثانه ← ميز راه
  ●گردش خون در كليه: آئورت ← سرخرگ كليه (مواد دفعي سرخرگ كليه > مواد دفعي سياهرگ كليه) ← سرخرگ آوران ← گلومرول (شبكه ی   اول مويرگي) ← سرخرگ وابران ← شبكه ی دوم مويرگي (اطراف لوله ی خميده نزديك و هنله و خميده ی دور) ← سياهرگ كليه ← بزرگ   سياهرگ زيرين
نكته: ديواره ي لوله ی ادراري در همه جا متشكل از يك رديف سلول پوششي ولي با شكل  ها و كارهاي متفاوت مي باشد.
نكته ی  شكل 7.2: به نوشته هاي اين شكل توجه كنيد. ضمناً همان طور كه مشاهده مي كنيد كليه ی راست كمي پايين تر از كليه ی چپ مي باشد كه علت آن وجود كبد در سمت راست حفره ی شكمي است.
❷تشكيل ادرار :
  ●تراوش (تصفيه): «خون —(کپسول بومن)—>نفرون»
    ▲عبور همه ی مواد غير از گلبول هاي قرمز و مولكول هاي درشت مثل پروتئين ها از ديواره ی مويرگ هاي گلومرول و كپسول بومن (2 ديواره     ی بين خون و حفره ی كپسول كه مواد بايد از آن بگذرند.)
    ▲عوامل مؤثر در عبور مواد :
      ■نيروي فعال كننده: فشار خون
      ■نيروي بازدارنده: وجود پروتئين هاي خون
  ●باز جذب: «نفرون ← خون»
    ▲انواع :
      ■فعال: خلاف شيب غلظت، نياز به  ATP ← مثال: گلوكز
      ■غيرفعال: به دليل اختلاف غلظت، بدون نياز به  ATP ← مثال: اوره و آب
  ●ترشح « : خون —(لوله های خمیده)—>نفرون»
    ▲از طريق انتقال فعال (با صرف انرژي)← مثال يون هيدروژن ، يون پتاسيم و برخي داروها مانند پني سيلين
 نکته مهم :
اگر سرخرگ آوران تنگ شود ← 1-فشار خون گلومرول كم شده ← تراوش كاهش مي يابد.2-فشار سرخرگ آوران زياد می شود.
اگر سرخرگ وابران اندكي تنگ شود ← فشار گلومرول زياد مي شود ← تراوش افزايش مي يابد.
نكته ی شكل 7.5: شايد بتوان گفت كه اين شكل، مهم ترين شكل كتاب هاي درسي است. پس به دقت آن را بررسي كنيد و اينكه در هر بخشي از نفرون، چه ماده هايي و با چه روش هايي (فعال يا غيرفعال) جابجا مي شوند را خوب به خاطر بسپاريد.
ارجاع به كتاب سوم فصل 4: در اين فصل، هورموني به نام «هورمون ضد ادراري (ADH) »معرفي مي شود كه در غده ی هيپوتالاموس توليد و در غده ی هيپوفيز (هيپوفيزپسين) ذخيره و در مواقع لزوم ترشح مي شود. اين هورمون ها بر كليه و رگ هاي خوني اثر مي كند و باعث تحريك باز جذب آب از كليه و تنگ شدن رگ ها مي شود و لذا ادرار غليظ شده و آب در بدن حفظ مي شود.
ارجاع به كتاب سوم فصل 4: در اين فصل هورمون ديگري به نام «آلدوسترون» معرفي مي شود كه از غده ی فوق كليه ترشح مي شود و باعث افزايش باز جذب يون سديم  و افزايش دفع يون پتاسيم در كليه ها مي شود.
❸نقش كليه ها در تنظيم تعادل اسيد – باز : (PH ≅ 4/7 خون )
  ●اسيدي شدن خون ← افزايش دفع هيدروژن
  ●قليايي شدن خون ← افزايش دفع بيكربنات
نکته ی فعالیت 7.5: به این جمله از فعالیت توجه کنید: «غذاهای جانوری چون پروتئین و در نتیجه آمینو اسید فراوان دارند، PH محیط داخلی بدن را اسیدی می کنند. غذاهای گیاهی برعکس باعث قلیایی شدن آن می شوند.» ضمنا به سوال 3 نیز توجه کنید بعضی از اندام های خواسته شده عبارتند از غده های عرق پوست و شش ها
❹تخليه ادرار:
  ●مراحل: حركات دودي ماهيچه هاي صاف ديواره ی ميزناي ← ورود ادرار به مثانه —(کشیده شدن دیوارهء مثانه)—> ارسال پيام به نخاع توسط   گيرنده ي مثانه ← فعال شدن انعكاس تخليه مثانه← 1-در شخص بالغ: كنترل و تسهيل تخليه توسط مغز 2-در كودكان: ارتباط ناقص مغز و   نخاع←تخليه ی غير ادراري
  ●ماهيچه هاي ميزراه :
    ▲اسفنگتر داخلي: صاف حلقوي غير ارادي
    ▲اسفنگتر خارجي: مخطط حلقوي ارادي
نکته ی فعالیت 7.3: سؤالات این فعالیت را به دقت بررسی کنید و ضمنا به صورت سؤال ۳ هم توجه کنید: «مقدار ادراری که در هوای گرم تولید می شود، کمتر از مقدار ادراری است که در هوای سرد تولید می شود.»
نکته ی فعالیت 7.4: در این فعالیت جملات مهم بسیاری به چشم می خورد که آنها را ذکر می کنیم: «برای انجام دیالیز نخست با جراحی کوچکی یکی از سرخرگ های دست را به یکی از سیاهرگ های آن متصل می کنند. سپس دو لوله  به آن سیاهرگ متصل می کنند.»،« چرا باید سیاهرگ را به سخرگ متصل کرد؟ چون فضار خون سیاهرگی برای راندن خون به درون کلیه ی مصنوعی کافی نیست.»، «چرا سرخرگ را مستقیما به کلیه ی مصنوعی متصل نمی کنند؟ چون سرخرگ ها باریک تر از سیاهرگ ها هستند و برای چنین اتصالی مناسب نیستند.»، سیاهرگی که برای این کار انتخاب می شود زیر  پوست دست قرار دارد و دسترسی به  آن آسان است.»،«خو ن در درون دستگاه در  تماس با غشای ویژه ای که از جنس نوعی ماده ی پلیمر، شبیه سلوفان است قرار می گیرد. در سوی  دیگر غشا محلول آبی از مواد مختلف مورد نیاز بدن (گلوکز، نمک و…) با همان غلظت های مورد نیاز بدن قرار دارد.» ضمناً در زیر نویس  شکل، دو مدل دستگاه دیالیز توضیح داده شده و گفته شده که: «هدف از هر دو طرح غشای دیالیز کننده ایجاد سطح گسترده در محفظه ای کوچک است».
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیو های آموزشی: ❶ انعکاس تخلیه ادرار


4)دفع مواد زائد در گياهان
❶انواع مواد دفعي :
  ●CO2 ،O2 و H2O  اضافي ← انتشار از طريق روزنه ها
  ●برخي مواد دفعي ← افتادن برگ و بخش هايي از پوست گياهان چوبي
  ●رزين، تانن و صمغ ← ذخيره در مغز مرده ی ساقه
  ●مواد دفعي در گياهان علفي ← جمع آوري در واكوئل و ديواره ی سلولي
❷فوائد مواد دفعي:
  ●نقش دفاعي (جلوگيري از خورده شدن )
  ●حفاظت در برابر عوامل بيماري زا


چقدر یادگرفته اید ؟؟؟
تست های آموزشی :1) تست های غیرترکیبی کنکور 90 تا 95 فصل تنظیم محیط داخلی و دفع مواد زائد


منابع :
1) جزوه ی آموزشی زیست شناسی 1 موسسه گزینه دو

2
برچسب ها :

دیدگاه شما

*لطفا جای خالی زیر را با یک عدد (مثل:3،2،1...) پر کنید تا ثابت شود شما یک ربات نیستید...

2 دیدگاه

  • ماندانا
    2 سال پیش

    عالی بود فقط هرچی زیستو میخونم تستاشو نمیتونم بزنم فکر کنم هیچکدوم از کتابها منبع خوبی برام نیستن لطفا اگر میشه ترکیبی تر بنویسید خلاصه دروس را

    • fatemeh
      2 سال پیش

      به نظر من کتاب نشر الگو رو ک بخونی میتونی کامل جواب بدی من ک خوتدم کامل تونستم جواب بدم و راضیم

شبکه های اجتماعی ما: