خلاصه ی فصل: تولید مثل و رشد و نمو در جانوران

 

این مطلب برای شما مفید بود؟ آیا آن را می پسندید؟


مفاهیم کلیدی در خلاصه ی فصل :
1)روش هاي توليد مثل جنسي در جانوران
2)دستگاه توليد مثلي مرد
3)دستگاه توليد مثلي زن
4)نمو
5)سونوگرافي


راهنمای زیست یاد :
۱) علایم ترتیب بندی مطالب : ۱) ، ❶ ، ● ، ▲ ، ■ ، ◆ ، ○
۲) مطالب با رنگ: مطالب فصل کتاب درسی:برای دانش آموزان، مطالب مرتبط از فصل های دیگر کتاب های درسی:برای کنکوری ها، مطالب خارج از کتاب های درسی:برای توضیح بیشتر مطالب


1)روش هاي توليد مثل جنسي در جانوران
❶انواع لقاح:
  ●لقاح خارجي:
    ▲ويژگي ها:
      ■تعداد زياد تخمك و اسپرم
      ■دماي محيط و طول روز ← آزاد شدن گامت هاي نر و ماده به آب در يك زمان
      ■تخمك داراي ديواره ي چسب ناك ژله اي و محكم
      ■تخمك بايد آماده ي لقاح و داراي سن مناسب باشد.
    ▲مثال: بسياري از بي مهرگان آبزي، ماهي ها و دوزيستان
  ●لقاح داخلي:
    ▲ويژگي ها:
      ■تغذيه و حفاظت از جنين بر عهده ي جانور ماده
      ■نيازمند اندام هاي تخصص يافته (آلت تناسلي نر و ماده، محل ذخيره و نگهداري اسپرم هـا و مكـان مناسـب جهـت نگهداري از جنين)
      ■اندوخته ي تخمك (چربي + پروتئين):
        ◆پرندگان: جنين فاقد رابطه ي تغذيه اي با مادر ← اندوخته ي زياد
        ◆پستانداران: ارتباط جنين با مادر از طريق جفت ← اندوخته ي كم
    ▲مثال: موجودات خشكي زي، سخت پوستان دريايي و يك نوع كوسه ماهي
ارجاع به كتاب پيش دانشگاهي فصل 7: به اين عبارت توجه كنيد: «كشتي چسب، جانوري دريازي از گروه سخت پوستان است.»
❷راه هاي تولد نوزاد:
  ●تخم گذاري:
    ▲خزندگان:
      ■اولين مهره داران با قابليت تخم گذاري در خاك
      ■تخم داراي پوسته هاي حفاظتي ضخيم
    ▲پرندگان:
      ■نشستن روي تخم ها پس از تخم گذاري
      ■تخم داراي ديواره ي آهكي ضخيم
    ▲پستانداران ← مثال: پلاتيپوس:
      ■شبيه به خزندگان
      ■نگهداري تخم ها در بدن و تخم گذاري كمي قبل از خروج نوزادان از تخم و نشستن روي تخم ها و سپس شير دادن به نوزادان
  ●پستانداران كيسه دار (زنده زا) ← مثال: كانگورو و اپاسوم:
    ▲رشد جنين درون رحم ← تولد به طور نارس ← قرار گرفتن نوزاد درون كيسه ي روي شكم مادر و تغذيه
  ●پستانداران جفت دار (بچه زا):
    ▲رشد و نمو جنين درون رحم و تغذيه از طريق جفت
نکته ی شکل 11.2: اين شكل، شكل بسيار مهمي است. در قسمت «تخم گذار» اولاً توجه كنيد كه زيگوت در خارج از بدن مادر رشد مي كند و ثانياً با توجه به محل لقاح تخمك و اسپرم، اين شكل مربوط به لقاح خارجي است، هر چند كه جـانوران داراي لقـاح داخلـي هـم (مثل خزندگان و پرندگان) مي توانند تخم گذار باشند. در قسمت «زنده زا» به واژه ي «واژن» توجه كنيد و اينكه جنـين در بـدن مادر به طور ناقص رشد مي كند و در آخر در بخش «بچه زا» به محل رحم توجه داشته باشيد.


2)دستگاه توليد مثلي مرد
❶وظايف:
  ●توليد اسپرم ها
  ●ايجاد محيطي مناسب براي نگهداري آنها
  ●انتقال آنها به خارج از بدن
  ●توليد هورمون جنسي مردانه (تستوسترون)
❷کاربرد میوز در اسپرم زایی:
  ●اسپرم زایی:zist2f789545❸غدد:
  ●بيضه ها:
    ▲مكان: در دوره ي جنيني داخل حفره ي شكمي و كمي قبل از تولد، ورود به كيسه ي بيضه
    ▲وظيفه: توليد اسپرم از بلوغ تا پايان عمر
      ■دماي مناسب براي توليد اسپرم= 34 درجه سانتی گراد
    ▲اجزاء:
      ■لوله ي اسپرم ساز: توليد اسپرم از طريق ميوز
      ■سلول هاي بينابيني: ترشح تستوسترون
    ▲تنظيم اعمال بيضه ها:
    هورمون LH هيپوفيز پيشين ← ترشح تستوسترون
    هورمون FSH هيپوفيز پيشين
    نتیجه دو مورد قبل: تحریک تولید اسپرم
  ●وزيكول سمينال (دو عدد):
    ▲مكان: بين مثانه و راست روده
    ▲وظيفه: توليد مايع حاوي مواد قندي براي تأمين انرژي اسپرم ها
  ●پروستات (يك عدد):
    ▲مكان: زير مثانه
    ▲وظيفه: ترشح مايعي براي خنثي كردن مواد اسيدي در مسير رسيدن اسپرم به تخمك
  ●پيازي- ميز راهي (دو عدد):
    ▲مكان: بعد از پروستات
    ▲وظيفه: ترشح مايع قليايي براي خنثي كردن ادرار اسيدي موجود در ميزراه
❹مجراها (به ترتيب):
  ●لوله هاي اسپرم ساز
  ●اپيديدم: محل بالغ شدن، كسب توانايي حركت و ذخيره اسپرم ها
  ●مجراي اسپرم بر
  ●ميزراه: مجراي خروج ادرار و اسپرم ها از بدن
    ▲انقباض ماهيچه هاي صاف ميزراه ← حركت اسپرم ها درون ميزراه
نكته ي شكل 11.5: به اين شكل خوب توجه كنيد. مخصوصاً در قسمت الف به محل عبور مجراهاي مختلف دقت كنيـد. بـه عنـوان مثـال، اولـين غده اي كه ترشحات خود را به مجراي اسپرم بر مي ريزد، غده وزيكول سمينال است. همچنين مجراي خروج ادرار از مثانـه كـه به سمت ميزراه مي رود، از ميان غده ي پروستات عبور مي كند و در همان ميان، به مجراي اسپرم بر مي پيوندد و بـا هـم مجـراي ميزراه را تشكيل مي دهند و نكاتي از اين قبيل كه با توجه به اين شكل به دست مي آيند.
❺ساختار اسپرم بالغ:
  ●سر= هسته + كمي سيتوپلاسم + وزيكولي حاوي آنزيم هايي براي كمك به نفوذ اسپرم به درون تخمك
ارجاع به كتاب سوم فصل 11: همان طور كه در اين صفحه مي خوانيد، فقط سر اسپرم وارد تخمك مي شود.
  ●قسمت مياني: حاوي ميتوكندري هاي فراوان براي تأمين انرژي لازم براي حركت اسپرم
  ●دم= تاژك نيرومندي براي حركت دادن اسپرم
نكته ي شكل 11.6: در اين شكل به گردن اسپرم و اينكه غشاي پلاسمايي روي تاژك را هم پوشانده توجه كنيد.
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیوهای آموزشی : ❶ اسپرم زایی


3)دستگاه توليد مثلي زن
❶وظايف:
  ●بعد از بلوغ توليد ماهانه يك گامت:
    ▲روش توليد: هنگام تولد همه ي گامت ها نابالغ و درمرحله ي پروفاز ميوز I متوقف ← بعد از بلوغ آزاد كردن ماهانه يك تخمك(اوول)
  ●حفاظت و تغذيه ي جنين در دوران بارداري
❷کاربرد میوز در تخمک زایی:
  ●تخمک زایی:
zist2f7896485❸اجزاء:
  ● 2 عدد تخمدان (داخل حفره شكمي): آزاد كردن يك تخمك هر 28 روز يكبار
  ●رحم: ماهيچه اي صاف و توخالي و محل نگهداري و رشد جنين
  ●لوله فالوپ:
    ▲داراي مژك و زائده هايي در ابتدا و در طول خود براي وارد كردن و حركت دادن تخمك درون خود
    ▲انقباض هاي متناوب ماهيچه هاي صاف ديواره ي لوله فالوپ ← حركت تخمك به سمت رحم
نكته: مدت زمان عبور تخمك از لوله ي فالوپ 3 تا 4 روز و مدت زمان انجام لقاح 24 تا 48 ساعت پس از آزاد شدن تخمك مي باشد.
نكته ي شكل 11.7: در اين شكل به كلمه ي «گردن رحم» و محل آن توجه كنيد.
❹چرخه ي تخمدان و قاعدگي:
zias2f1177885
نكته:
●فوليكول= تعدادي سلول سوماتيك كه گامت نابالغ را احاطه و تغذيه مي كنند.
●چرخه ي قاعدگي= تغييرات رحم براي وقوع بارداري احتمالي در هر ماه
●داروهاي حاوي هورمون هاي استروژن و مواد شبه پروژستروني ← جلوگيري از تخمك گذاري
❺يائسگي= توقف تخمك گذاري و خروج از سن باروري در سن 45 تا 55 سالگي همراه با علائمي چون گرگرفتگي ناشي از كاهش استروژن
نكته ي شكل 11.11: اين شكل و به خصوص نمودارهاي آن فوق العاده اهميت دارند و بايد بدانيد كه هر كدام از نمودارها مربوط به كـدام هورمـون است. همچنين رابطه ي بين نمودارها با هم و اينكه در كدام قسمت ها خود تنظيمي مثبت و در كدام مناطق خود تنظيمـي منفـي است بسيار اهميت دارد.
ضمناً به رابطه ي غلظت هورمون ها با چرخه هاي تخمدان و قاعدگي و ايـنكـه قاعـدگي (خـونريزي ماهانـه) در 7 روز اول رخ مي دهد هم توجه داشته باشيد.
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیوهای آموزشی : ❷چرخه ی تخمدان


4)نمو
❶مراحل لقاح: حركت اسپرم درون لوله ي فالوپ و آزاد كردن آنزيم هاي سرخود براي تخريب لايه هاي خـارجي ژل ماننـد دور تخمك ← ورود سر اسپرم به تخمك ← تركيب هسته هاي اسپرم و تخمك ← توليد زيگوت
❷مراحل جاي گزيني: تقسيمات پي در پي سـلول تخـم در هفتـه ي اول بعـد از لقـاح و حركـت بـه سـمت رحـم ← رسـيدن بلاستوسيست (كره ي پر سلولي توخالي) به رحم و اتصال به جداره ي آن در حدود شش روز بعد از لقاح
نكته ي شكل 11.12: مراحل لقاح و جايگزيني را از روي اين شكل حتماً مرور كنيد.
❸وقايع دوران بارداري:
نكته: توده ي در حال رشد در 8 هفته اول بارداري= رويان ← بعد از آن= جنين
نكته: مهم ترين وقايع نمو در سه ماهه ي اول بارداري رخ مي دهد.
  ●ماه اول:
    ▲هفته ي دوم:
      ■رشد سريع رويان
      ■نمو سريع پرده ها:
        ◆آمنيون: پرده ي دور رويان ← محافظ
        ◆كوريون: همراه با رحم تشكيل جفت ← تغذيه كننده و انتقال مواد غذايي و دفعي بدون مخلوط شدن خون مادر و رويان
      ■تشكيل 3 لايه بافت مقدماتي آندودرم، مزودرم و اكتودرم از سلول هاي داخلي بلاستوسيست
    ▲انتهاي هفته ي سوم:
      ■آغاز نمو رگ هاي خوني و روده
      ■طول رويان= 2 میلی متر
    ▲هفته ي چهارم:
      ■آغاز تشكيل بازوها و پاها
      ■طول رويان= 5 میلی متر
      ■انتهاي هفته ي چهارم:
        ◆آغاز تشكيل همه ي اندام هاي اصلي
        ◆آغاز ضربان قلب
نكته ي شكل 11.13: تمام كلماتي كه در اين شكل به چشم مي خورند، مهم هستند؛ به خصوص رگ هاي خوني كه عبارتند از يك عدد سياهرگ بند ناف حاوي خون روشن و دو عدد سرخرگ بند ناف حاوي خون تيره.
  ●ماه دوم:
    ▲انجام مراحل نهايي نمو رويان
    ▲شكل گيري بازوها و پاها
    ▲مشخص شدن كبد و پانكراس
    ▲انتهاي ماه دوم:
      ■طول رويان= 22 میلی متر
      ■وزن رويان= 1 گرم
  ●انتهاي سه ماهه ي اول:
    ▲معين شدن جنسيت
    ▲دستگاه ها و اندام ها در حال شكل گيري
نكته: بعد از تولد نوزاد، جفت و بند ناف دفع مي شوند.
نكته: بعد از تولد، نمو هنوز كامل نيست و رشد و نمو جسمی و عصبی ادامه مي يابد.
ارجاع به كتاب سوم فصل 4: در اين صفحه مي خوانيد كه هورمون اكسي توسين توسط نورون هاي هيپوتالاموس توليد و در هيپوفيز پسين ذخيره مي شود تـا در هنگام لزوم به خون آزاد شود. اين هورمون سبب انقباضات رحم در هنگام زايمان مي شود.


5)سونوگرافي
❶تعريف: استفاده از امواج اولتراسوني و بي خطر براي مطالعه ي درون بدن بدون عمل جراحي
❷كاربرد:
  ●تشخيص بارداري در هفته ي چهارم بعد از لقاح
  ●تشخيص حركات قلب در هفته ي هفتم
  ●تشخيص ناهنجاري هاي جنين


چقدر یادگرفته اید ؟؟؟
سوال های آموزشی: سوال های نهایی 90 تا 95 فصل تولید مثل و رشد و نمو جانوران
تست های آموزشی :1) تست های غیرترکیبی کنکور 90 تا 95 فصل تولید مثل و رشد و نمو جانوران


منابع :
۱) جزوه ی آموزشی زیست شناسی ۲ موسسه گزینه دو

3
برچسب ها :

دیدگاه شما

*لطفا جای خالی زیر را با یک عدد (مثل:3،2،1...) پر کنید تا ثابت شود شما یک ربات نیستید...

3 دیدگاه

  • rad
    2 سال پیش

    سپاس فراوان.سلول گامت ماده بالغ اوول است نه اووم.

    • زیست یاد
      2 سال پیش

      سلام
      کاملا درسته، تصحیح شد…
      سپاس از شما به خاطر اینکه در تکامل این مطلب مشارکت کردین 🙂

  • بهاره
    2 سال پیش

    تخمک های جانداران دارای لقاح خارجی، دارای دیواره ”های” چسبناک و محکم و ژله ایی اند.
    نه یک دیواره .
    با تشکر از زحماتتون

شبکه های اجتماعی ما: