خلاصه فصل: حواس

 

این مطلب برای شما مفید بود؟ آیا آن را می پسندید؟


l تازه ترین مطالب وب سایت رو تو کانال تلگرامی زیست یاد ببینین!


مفاهیم کلیدی در خلاصه فصل :
1)گيرنده هاي حسي (نورون هاي تمايز يافته)
2)اندام هاي حسي
3)پردازش اطلاعات حسي
4)گيرنده هاي حسي در جانداران


راهنمای زیست یاد :
۱) علایم ترتیب بندی مطالب : ۱) ، ❶ ، ● ، ▲ ، ■ ، ◆ ، ○
۲) مطالب با رنگ: مطالب فصل کتاب درسی:برای دانش آموزان، مطالب مرتبط از فصل های دیگر کتاب های درسی:برای کنکوری ها، مطالب خارج از کتاب های درسی:برای توضیح بیشتر مطالب


1)گيرنده هاي حسي (نورون هاي تمايز يافته)
❶وظيفه: تبديل اثر محرك ها به پيام عصبي
❷انواع:
zist2f354127
نكته: چنانچه در جدول فوق ملاحظه مي كنيد، گيرندهاي به نام گيرنده ي صوتي نداريم. بلكه اين گيرنده هاي مكانيكي موجود در گوش هستند كه موجب شنيدن اصوات مي شوند.
ارجاع به كتاب دوم فصل 4: در بحث بلع مي خوانيد كه غذا پس از جويده شدن به سوي گلو رانده مي شود و باعث تحريك گيرنده هاي مكانيكي گلو و ايجاد انعكاس بلع مي شود.
ارجاع به كتاب دوم فصل 7: در اين فصل مي خوانيد كه ادرار با واسطه ي حركات دودي شكل ماهيچه هاي صاف ديواره ي ميزناي وارد مثانه مي شود و اگر كشش ديواره ي مثانه به حد خاصي برسد، گيرنده هاي آن تحريك مي شوند و با ارسال پيام هاي عصبي به نخاع، انعكاس تخليه ي مثانه را فعال مي كنند.


2)اندام هاي حسی
❶پوست: داراي گيرنده هاي درد، دما (گرما و سرما) و مكانيكي
نكته شكل 3.1: به اين نكات مهم در مورد اين شكل مهم توجه فرماييد: «گيرنده ي درد، نزديك ترين گيرنده به پوست و فاقد بافت پيوندي مي باشد.»و «گيرنده ي فشار دورترين گيرنده از سطح پوست است و داراي بافت پيوندي متفاوت با بافت پيوندي گيرنده هاي دما و لمس مي باشد و نيز انتهاي دندريتي اين گيرنده بدون انشعاب است.»
❷چشم:
  ●لايه هاي كره ي چشم (از خارج به داخل):
    ▲صلبيه: لايه اي محكم و سفيد رنگ از جنس بافت پيوندي
      ■در جلوي چشم (شفاف)= قرنيه (انحناي قرنيه ← همگرا شدن نور)
    ▲مشيميه: لايه اي نازك، رنگدانه دار و پر از رگ هاي خوني
      ■ در جلوي چشم= عنبيه (بخش رنگي چشم) ← مردمك= سوراخ وسط عنبيه
        ◆اعصاب سمپاتیک ← انقباض ماهيچه هاي عنبيه ← گشاد شدن مردمك
        ◆اعصاب پارا سمپاتیک ← انبساط (استراحت) ماهيچه هاي عنبيه ← تنگ شدن مردمك
    ▲شبكيه: لايه اي بسيار نازك و تقريباً بي رنگ و حاوي گيرنده هاي نوري و نورون ها
      ■در جلوي چشم= عدسي (متمركز كننده ي نور روي شبكيه)
  ●انواع گيرنده هاي نوري:
    ▲استوانه اي: تحريك در نور ضعيف
    ▲مخروطي: تحريك در نور قوي و ايجاد توانايي ديدن رنگ و جزئيات و ايجاد تصاوير دقيق
  ●ساير جزئيات ساختار چشم:
    ▲زجاجيه: ماده اي ژله اي و شفاف و محافظ شكل كروي چشم
    ▲زلاليه: مايعي شفاف، ترشح شده از مويرگ ها و آورنده ي موادغذايي و اكسيژن براي عدسي و قرنيه و برنده ي مواد دفعي آنها
    ▲لكه ي زرد: بخشي از شبكيه در امتداد محور نوري كره ي چشم و داراي اهميت در دقت و تيز بيني (داراي گيرنده هاي مخروطي بيشتر)
    ▲نقطه ي كور: محل خروج عصب بينايي (فاقد گيرنده)
نكته شكل 3.2: در اين شكل به كلمه ي ماهيچه هاي مژكي توجه داشته باشيد.
  ●تطابق (تغيير قطر عدسي):
    ▲اشياء نزديك ← افزايش قطر عدسي
    ▲اشياء دور ← كاهش قطر عدسي
    نتیجه دو مورد قبل: تشکیل تصویر روی شبکیه
نکته ی فعالیت 3.3: این فعالیت و جزئیات آن را با دقت مطالعه فرمایید.
  ●بيماري هاي چشم:
    ▲پير چشمي: سفت و كم انعطاف شدن عدسي ← كاهش تطابق
      ■درمان: استفاده از عينك
    ▲آب مرواريد: كدر شدن عدسي
      ■درمان: تعويض عدسي كدر با عدسي مصنوعي يا استفاده از عينك
    ▲نزديك بيني: بيش از حد بزرگ بودن كره ي چشم ← ناواضح ديدن اشياي دور
      ■درمان: استفاده از عدسي واگرا (مقعر)
    ▲دور بيني: بيش از حد كوچك بودن كره ي چشم ← ناواضح ديدن اشياي نزديك
      ■درمان: استفاده از عدسي همگرا (محدب)
    ▲آستيگماتيسم: صاف و كروي نبودن عدسي و يا قرنيه ← تصوير ناواضح
      ■درمان: استفاده از عينك
❸گوش:
  ●بيروني:
    ▲لاله ي گوش و مجراي گوش: جمع آوري صدا و انتقال آن به گوش مياني
    ▲موهاي مجراي گوش: تصفيه ي هوا
    ▲غدد عرق تغيير شكل يافته: ترشح ماده ي موم مانند براي جلوگيري از ورود مواد خارجي
  ●مياني:
    ▲شيپور استاش: انتقال هوا بين گوش مياني و حلق ← يكسان شدن فشار هوا در دو طرف پرده ي صماخ
    ▲استخوان ها (از خارج به داخل): چكشي، سنداني، ركابي: انتقال ارتعاشات پرده ي صماخ به مايع درون محفظه ي گوش دروني
  ●دروني:
    ▲حلزون گوش (بخش شنوايي):
      ■روش عمل: ارتعاش مايع درون حلزون ← تحريك سلول هاي مژكدار درون مايع ← توليد پيام عصبي ← انتقال پيام عصبي به لوب گيجگاهي       مغز توسط عصب شنوايي
    ▲سه مجراي نيم دايره اي عمود بر هم (بخش تعادلي):
      ■روش عمل: تغيير موقعيت سر ← ارتعاش مايع درون مجاري ← تحريك سلول هاي مژكدار درون مايع ← توليد پيام عصبي ← انتقال پيام       به مخچه توسط عصب تعادلي
نكته: عصب خارج شده از گوش= عصب شنوايي + عصب تعادلي
❹زبان:
  ●جوانه ي چشايي= 50 تا 100 سلول چشايي + چند سلول نگهبان
  ●روش عمل: انحلال مولكول هاي غذا در بزاق ← اتصال مولكول ها به پروتئين هاي غشاي سلول گيرنده ← تحريك سلول گيرنده
  ●شكل:zisr2f32145نکته ی فعالیت 3.4: بد نیست این نکته را هم بدانید که می توانید با حل کردن آسپرین در آب، مزه تلخ درست کنید.
❺بيني:
  ●روش عمل: تركيبات شيميايي هوا ← تحريك گيرنده هاي بويايي در سقف حفره ي بيني ← ارسال پيام به مغز
ارجاع به كتاب سوم فصل 2: همانطور كه در شكل 2.11 اين فصل مي بينيد، لوب هاي بويايي جزء دستگاه ليمبيك محسوب مي شوند.
نكته خودآزمايي 1.3: به اين جمله دقت كنيد: «بيماري كوررنگي، بيماري اي است كه شخص نمي تواند برخي از رنگ ها را به درستي تشخيص دهد.»
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیو های آموزشی: ❶ نحوه ی تحریک گوش با امواج صوتی


3)پردازش اطلاعات حسي
❶لوب هاي مغز:
  ●پيشاني (داراي بزرگترين سطح)
  ●آهيانه
  ●پس سري: پردازش اطلاعات بينايي
  ●گيجگاهي (در نماي از بالاي مغز (قسمت ب شكل 3-11) ديده نمي شود): پردازش اطلاعات شنوايي


4)گيرنده هاي حسي در جانداران
❶گيرنده ي درد:
  ●احتمالاً در همه ي جانداران
❷گيرنده ي لمس:
  ●در قاعده ي مو هاي سبيل گربه و خرس
❸گيرنده ي مكانيكي:
  ●در خط جانبي ماهي هاي استخواني←ايجاد توانايي تشخيص اجسام متحرك و نيز اجسام ساكن (بر مبناي بازتاب) اطراف ماهي
  ●كاپولا = مجموعه سلول هاي مژه دار مخصوص پوشيده شده با ماده ي ژلاتيني
❹گيرنده ي شيميايي:
  ●بر روي شاخك جنس نر نوعي پروانه ابريشم (حساس به بوي بدن جانور ماده)
❺گيرنده ي نوري:
  ●چشم جامي شكل در پلاناريا (ساده ترين گيرنده ي نوري)
    ▲وظايف سلول هاي گيرنده ي نور:
      ■جذب نور و تبديل آن به پيام عصبي (توسط مولكول هاي رنگيزه ي بينايي)
      ■تعيين شدت و جهت نور
نكته شكل 3.14: اگر چشم جامي شكل پلاناريا را با چشم انسان مقايسه كنيد در مي يابيد كه «سلول هاي گيرنده ي نور و مولكول هاي رنگيزه ي بينايي معادل شبكيه»، «جام معادل صلبيه» و «بخش تيره رنگ بالاي جام معادل مشيميه» مي باشند.
ارجاع به كتاب سوم فصل 2: يك بار ديگر به اين فصل مراجعه كرده و دستگاه عصبي پلاناريا را بررسي كنيد.
  ●چشم مركب:
    ▲در خرچنگ ها و حشرات ← ايجاد توانايي تشخيص جزئي ترين حركات
    ▲متشكل از تعداد زيادي واحد مستقل بينايي ← ايجاد تصوير موزائيكي
    ▲چشم مركب در زنبور عسل ← توانايي ديدن رنگ ها و پرتوهاي فرابنفش
نكته شكل 3.15: اولاً قسمت هاي مختلف يك واحد بينايي مستقل را به ذهن بسپاريد و ثانياً اينكه سلول هاي گيرنده ي نور در واقع معادل شبكيه ي چشم انسان مي باشند.
❻گيرنده ي پرتوهاي فرابنفش:
  ●در بسياري از حشرات ← ايجاد توانايي تشخيص الگوهاي گرده افشاني گياهان
❼گيرنده ي پرتوهاي فروسرخ:
  ●در سوراخ هاي جلوي چشم مار زنگي ← ايجاد توانايي تعيين موقعيت دقيق شكار در تاريكي مطلق
❽پژواك سازي:
  ●در خفاش ها، دلفين ها و به مقدار كمتري وال ها ← ايجاد تصويري از محيط با تجزيه و تحليل پژواك حاصل از امواج صوتي منتشر شده
  ●وضعيت ماهيچه ي گوش مياني خفاش:
    ▲انقباض ← كاهش حساسيت گوش نسبت به اصوات بلند توليد شده
    ▲استراحت ← شنيدن پژواك هاي حاصل
❾ميدان هاي الكتريكي:
  ●گيرنده هاي الكتريكي در خط جانبي گربه ماهي ← تشخيص ميدان الكتريكي ضعيف توليد شده توسط طعمه
  ●ايجاد تكانه ي الكتريكي توسط دم مارماهي ——(وجود سنگ،گیاه،ماهی و… در اطراف مارماهی)—> آشفته شدن خطوط ميدان ← تحريك   گيرنده هاي الكتريكي موجود در خط جانبي مارماهي
نكته شكل 3.18: همانطور كه در اين شكل مي بينيد اجسام زنده،هادي و اجسام غير زنده، عايق مي باشند يعني خطوط ميدان الكتريكي از درون اجسام زنده عبور مي كنند ولي قادر به عبور از اجسام غير زنده نمي باشند.
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیو های آموزشی: پلاناریا


چقدر یادگرفته اید ؟؟؟
سوال های آموزشی: سوال های نهایی 90 تا 95 فصل حواس
تست های آموزشی :1) تست های غیرترکیبی کنکور 90 تا 95 فصل حواس


منابع :
۱) جزوه ی آموزشی زیست شناسی ۲ موسسه گزینه دو
۲) تصاویر : بیولوژی کمپل ویرایش 10

5
برچسب ها :

دیدگاه شما

*لطفا جای خالی زیر را با یک عدد (مثل:3،2،1...) پر کنید تا ثابت شود شما یک ربات نیستید...

5 دیدگاه

  • بهروز
    6 سال پیش

    سلام خسته نباشید
    در قسمت تعریف لکه ی زرد به جای کلمه ی امتداد اشتباها نوشته شده امداد
    ممنون بابت مطالب مفیدتون

    • زیست یاد
      6 سال پیش

      سلام
      اصلاح شد
      ممنون به خاطر مشارکتتون در ویرایش این مطلب … زیست یاد نیاز بسیار زیادی به این نوع مشارکت از طرف همه بازدیدکننده های محترم داره.
      موفق باشد…

  • s.d
    5 سال پیش

    بسيار عالي بود متشكرم

  • D.m
    4 سال پیش

    عالی بود .ممنون

  • علی
    3 سال پیش

    سلام من یکجا خوندم که جوانه چشایی گیرنده غیر عصبی تمایز یافته است ولی جای دیگری خوندم که جوانه چشایی گیرنده عصبی تمایز یافته است الان نمیدونم که کدوم درسته عصبی یا غیر عصبی لطفا راهنمایی کنید

شبکه های اجتماعی ما: