خلاصه فصل: ژنتیک و خاستگاه آن

 

این مطلب برای شما مفید بود؟ آیا آن را می پسندید؟


مفاهیم کلیدی در خلاصه فصل :
1)پژوهش هاي مندل
2)نظريه ي مندل
3)احتمال و وراثت
4)الگوهاي وراثتي پيچيده تر (غير مندلي)
5)اثر محيط بر صفات (چند مثال)
6)بررسی چگونگی وراثت صفات
7)بيماري هاي وراثتي انسان


راهنمای زیست یاد :
۱) علایم ترتیب بندی مطالب : ۱) ، ❶ ، ● ، ▲ ، ■ ، ◆ ، ○
۲) مطالب با رنگ: مطالب فصل کتاب درسی:برای دانش آموزان، مطالب مرتبط از فصل های دیگر کتاب های درسی:برای کنکوری ها، مطالب خارج از کتاب های درسی:برای توضیح بیشتر مطالب


1)پژوهش هاي مندل
❶وراثت= انتقال صفات از والدين به فرزندان
❷ژنتيك= شاخه اي از علم زيست شناسي براي پژوهش درباره ي وراثت
❸آزمايش هاي مندل:
  ●تكرار آزمايش هاي نايت:
    ▲مراحل آزمايش:
zist2f8778    ▲تفاوت كار مندل با نايت: مندل بر خلاف نايت از آمار و ارقام استفاده كرد.
  ●آزمايش مندل روي نخودفرنگي:
    ▲ويژگي هاي مطلوب نخود فرنگي:
      ■داشتن چند صفت بدون حد واسط (فقط داراي 2 حالت) و با تشخيص آسان
      ■آميزش آسان هم به حالت خودلقاحي و هم دگرلقاحي
      ■گياهي نسبتاً كوچك، با پرورش ساده، گل دهي سريع و توليد دانه هاي بسيار
ارجاع به كتاب سوم فصل 8: طبق مطالب فصل ،ظاهر شدن صفت به صورت حد واسط يعني اينكه فرد، تركيبي از هر 2 صفت را نشان دهد (مانند رنگ گياه گل ميموني) كه به اين الگوي وراثت، الگوي غالب ناقص مي گويند.
    ▲هفت صفت نخود فرنگي: (به عبارتي كه در جدول پررنگ تر نوشته شده اند، توجه بيشتري بنماييد.)zist2f85589    ▲نوع آميزش: منوهيبريدي= آميزشي براي بررسي يك صفت داراي دو حالت
    ▲مراحل آزمايش:
zist2f89965
نكته ي تفكر نقادانه8.1: به اين نكته توجه فرماييد كه گياه كدو معمولاً خود لقاح نيست.


2)نظريه ي مندل
❶نظريه ي آميختگي صفات: صفات هر فرد، برآيند يا ميانگيني از صفات والدين اوست ← با كارهاي مندل، بي اعتبار شد.
ارجاع به كتاب سوم فصل 8: در مورد الگوي غالب ناقص (كه در مورد برخي صفات صادق است.) مي خوانيد كه در افراد ناخالص، صـفت بـه صـورت حـدواسط يعني تركيبي از صفات والدين ظاهر مي شود. مثلاً از آميزش گل ميموني سفيد و گل ميموني قرمز، تمام زاده گل ميمـوني صورتي رنگ خواهند شد.
❷فرضيه هاي مندل:
  ●هر جانداري براي هر صفت دو الل دارد. (يكي از پدر و يكي از مادر)
    ▲الل= حالت هاي مربوط به يك صفت= شكل هاي متفاوت ژن مربوط بـه يـك صـفت (مـثلاً ژن سـبز كننـده و ژن زرد كننده ي رنگ دانه، هر     كدام يك الل براي صفت رنگ دانه هستند).
  ●هر صفت به حالات مختلف ظهور مي يابد.
  ●الل هاي غالب و مغلوب:
    ▲الل غالب= اللي كه در نسل اول كاملاً ظاهر مي شود.
    ▲الل مغلوب= اللي كه در نسل اول ظاهر نمي شود.
  ●جدا شدن الل ها هنگام تشكيل گامت
ارجاع به كتاب سوم فصل 7: با توجه به مطالب اين فصل، جدا شدن الل ها در مرحله ي آنافاز I صورت مي گيرد كه كروموزوم هاي همتا از هـم جـدا مـي شـوند. چون همانطور كه مي دانيد، هر يك از الل هاي مربوط به يك صفت روي يكي از جفت كروموزوم هاي همتا قرار دارد.
❸چند تعريف:
  ●فرد ناخالص (هتروزيگوس) از نظر يك صفت: فرد داراي هر دو نوع الل غالب و مغلوب
  ●فرد خالص (هوموزيگوس) از نظر يك صفت: فرد داراي دو الل مشابه (هر 2 غالب يا هر 2 مغلوب)
  ●ژنوتيپ: نوع الل هاي فرد
  ●فنوتيپ: شكل ظاهري هر صفت
❹چند مثال (A =الل غالب و a =الل مغلوب):
  ●ژنوتيپ: AA (خالص غالب) ← فنوتيپ: غالب
  ●ژنوتيپ: Aa (ناخالص)← فنوتيپ: غالب
  ●ژنوتيپ: aa (خالص مغلوب) ← فنوتيپ: مغلوب
نکته ی فعالیت 8.2: جدول این فعالیت از این نظر که شما بدانید کدام صفات غالب و کدام مغلوب هستند، بسیار حائز اهمیت است و لذا در اینجا هم آورده می شود:
zist2f8774898نکته: رنگ قهوه ای چشم غالب و رنگ آبی چشم مغلوب است.
❺قوانين مندل (قوانين وراثت):
  ●قانون تفكيك ژن ها (توصيف رفتار كروموزوم ها طي ميوز):
    ▲توضيح: دو الل هر صفت هنگام تشكيل گامت از هم جدا مي شوند و هر گامت فقط يكي از آن دو را دريافت مي كند.
    ▲نكته:
      ■دو الل داراي جايگاه مشابه ي روي كروموزوم هاي همتا هستد.
      ■توجيه اصل اول مندل در آنافاز ميوز I است.
  ●قانون جور شدن مستقل ژن ها:
    ▲توضيح: هنگام تشكيل گامت ها، الل هاي مربوط به هر صفت بدون تأثير بر صفات ديگر، از هم تفكيك مي شوند.
    ▲نكته:
      ■فقط در مورد ژن هاي روي كروموزوم هاي مختلف (صفات ناپيوسته) صادق است.
      ■اين قانون از طريق آميزش دي هيبريدي كشف شد.
        ◆آميزش دي هيبريدي= آميزشي براي بررسي 2 صفت كه هر كدام داراي 2 حالت است به صورت هم زمان
      ■توجيه اصل دوم مندل در متافاز ميوز I است.
نکته ی شکل 8.6: به این شکل دقت کنید و جزئیات آن را مورد بررسی قرار دهید.


3)احتمال و وراثت
❶مربع پانت= جدولي كه در آن نتايج احتمالي حاصل از آميزشي دلخواه را با در نظر گرفتن همه ي حالت هاي ممكن نشان مي دهند.
❷آميزش آزمون:
  ●تعريف: آميزش فرد مغلوب (aa) با فرد داراي فنوتيپ غالب (AA يا Aa)براي تشخيص خالص يا ناخالص بودن فرد غالب
  ●نتايج محتمل:
    ▲اگر فرد، خالص باشد ← همه فرزندان داراي صفت غالب
    ▲اگر فرد، ناخالص باشد ← 50% فرزندان داراي صفت غالب و 50% داراي صفت مغلوب
نكته ي بسيار مهم: تنها در صورتي كه در بين فرزندان، فرد داراي صفت مغلوب مشاهده شد مي توان گفت كه فـرد داراي فنوتيـپ غالب، ناخالص بوده و اگر همه ي فرزندان داراي صفت غالب بودند، نمي توان به طور قطعي نظر داد. چـون از آنجـايي كـه تمـام بحث، بر احتمال بنيان نهاده شده، ممكن است به طور اتفاقي همه ي فرزندان، داراي صفت غالب شده باشند و لـذا در ايـن حالـت نمي توان با اطمينان كامل نظر داد.
❸اصول احتمال:
  ●احتمال وقوع يك پيشامد= تعداد حالت های مساعد تقسیم بر تعداد حالت های ممکن
  ●احتمال وقوع دو پيشامد مستقل به طور همزمان برابر است با حاصل ضرب احتمال وقوع هر يك از آنها به تنهايي


4)الگوهاي وراثتي پيچيده تر (غير مندلي)
❶صفات چند ژني:
  ●تعريف: صفاتي تحت تأثير چند ژن روي يك كروموزوم يا روي كروموزوم هاي مختلف (همه ي ژن ها در يك فرد وجود دارند.)
  ●مثال:
    ▲طول قد
    ▲وزن
    ▲رنگ مو
    ▲رنگ پوست
❷صفات چند اللي (الل هاي چندگانه):
  ●تعريف: صفاتي كه توسط ژن هايي با بيش از دو الل كنترل مي شوند.
  ●مثال: گروه خوني انسان ← كنترل توسط الل هاي A) i , IB , IA و B نشان دهنده ي وجود آنتي ژن هـاي A و B روي گلبول قرمز است.)
نكته: در الگوي الل هاي چندگانه از بين الل ها دوتايشان در بروز صفت موثرند ولي در صفات چند ژني همكـاري ژن هـا در بـروز صفت مؤثر است.
❸غالب ناقص:
  ●تعريف: صفات فاقد رابطه ي غالب و مغلوبي و ظاهر شدن صفت به صورت حد واسط (تركيبي از هـر 2 صـفت) در افـراد ناخالص
  ●مثال:
    ▲رنگ گل هاي ميموني
    ▲حالت موي انسان (موي صاف (خالص) + موي مجعد (خالص) ← موي موجدار (ناخالص))
❹هم تواني:
  ●تعريف: صفاتي كه در آنها در افراد حدواسط هر دو الل با هم ظاهر مي شوند.
  ●مثال: رنگ موي اسب (موي قرمز (خالص) + موي سفيد (خالص) ← موهاي قرمز و سفيد باهم (ناخالص)
نکته: الگوی وراثتی صفت رنگ موی گاو، غالب ناقص ولی رنگ موی اسب، هم توان می باشد.
نكته ي شكل 8.9: با توجه به اينكه الل هاي IB , IA نسبت به هم هم توان هستند ولي هر دو نسبت به i غالـب انـد، پـس جـدول ايـن شـكل را مي توان بدين صورت رسم كرد: همانطور كه مشاهده مي كنيد براي گروه خوني 6 ژنوتيپ و 4 فنوتيپ وجود دارد. (البته بدون در نظر گرفتن Rh)
zist2f8741258ارجاع به كتاب دوم فصل 6: در اين فصل مطالبي راجع به گروه هاي خوني و آنتي ژن رزوس (Rh) بيان شده است و همانطور كه مشاهده مي فرماييـد، براي Rh، دو فنوتيپ +Rh و -Rh وجود دارند. از آنجايي كه در بسياري از مسائل تركيبي از 4 گروه خون اصلي Rh مورد سوال قرار مي گيرد، خوب است اين نكته ي ساده را راجع به Rh بدانيـد كـه R (غالـب) الـل توليـد آنتـي ژن RH و r (مغلوب) الل عدم توليد آنتي ژن RH مي باشند. به اين ترتيب افراد داراي ژنوتيپ Rr , RR، افرادي +Rh و افـراد داراي ژنوتيپ rr افرادي -Rh مي باشند.


5)اثر محيط بر صفات (چند مثال)
❶رنگ گل هاي گياه ادريسي (باژنوتيپ يكسان):
  ●خاك اسيدي ← آبي
  ●خاك خنثي ← صورتي
❷رنگ موهاي روباه قطبي:
  ●گرماي تابستان ← توليد آنزيم هاي توليد كننده ي رنگيزه ← قرمز مايل به قهوه اي
  ●زمستان ← سفيد
❸قد انسان (تحت تاثير تغذيه و ورزش)
❹رنگ پوست انسان
نکته: علاوه بر صفات ذكر شده كه تحت تأثير محيط هستند، «وزن» هم تحت تأثير محيط قرار دارد. البته به ايـن نكتـه توجـه داشـته باشيد كه اصل قد، رنگ پوست و وزن ارثي است ولي اين صفات تحت تأثير محيط مي توانند تا حدي تغييـر كننـد، بـه همـين دليل آنها را صفات ارثي-محيطي مي نامند.
نکته ی فعالیت 8.7: «دو قلوهای یکسان انسان، موارد مناسبی برای پژوهش درباره ی تاثیر محیط بر صفات انسان هستند چون دو قلوهای یکسان از نظر ژنی کاملا مشابه اند.»


6)بررسی چگونگی وراثت صفات:
❶دودمانه (نوعي شجره نامه):
  ●فوائد:
    ▲پژوهش در مورد صفات غير عادي و ناهنجاري هاي ژني
    ▲يافتن احتمال ناقل بودن افراد
      ■ناقل= فرد داراي الل مولد ناهنجاري ژني اما داراي فنوتيپ سالم (فقط در مورد بيماري هاي مغلوب)
نكته: بيماري زالي: عدم توليد آنزيم هاي لازم براي ساخت رنگيزه ي سياه ← مو، پوست و چشم فاقد رنگيزه
نکته: صفت زالی، یک صفت اتوزومی و مغلوب است.
نكته ي شكل 8.12: به علائم دودمانه توجه كنيد. «خط افقي نشانه ي ازدواج»، « و ○ به ترتيب نشانه ي مرد و زن سالم» و « ■و به ترتيـب نشانه ي مرد و زن بيمار» مي باشند. ضمناً فرزندان به ترتيب سن از چپ به راست نمايش داده مي شوند.
❷اتوزومي يا وابسته به جنس:
  ●صفات اتوزومي: محل ژن هاي آنها روي كروموزم هاي اتوزوم (غير جنسي) مي باشد.
  ●صفات وابسته به جنس: محل ژن هاي آنها روي كروموزوم هاي جنسي مي باشد.
نكته: فراواني صفات وابسته به جنس در مردان بيش از زنان است.
نكته: بسياري از صفات وابسته به جنس مغلوب هستند.
❻چند مثال:
  ●صفت اتوزومي و غالب: افراد نشان دهنده ي صفت لزوماً داراي پدر يا مادر نشان دهنده ي صفت هستند.
    ▲توضيح: با توجه به اتوزومي و غالب بودن صفت، افراد نشان دهنده ي آن يا ژنوتيپ Aa و يـا AA دارنـد. همـانطـور كـه مي بينيد، در هر حال فرد داراي حداقل يك عدد الل A (الل ايجاد كننده ي صفت غالب) مي باشـد كـه آن را از پـدر يـا مـادر خود به ارث برده و لذا اين الل (A) در يكي از والدين هم بوده و چون غالب است، همين صفت را در يكـي از آنهـا هـم ايجاد كرده بوده است و اما اگر ژنوتيپ فرد AA باشد كه هم پدر و هم مادر او هم همين صفت را نشان داده بوده اند.
  ●صفت اتوزومي و مغلوب: افراد نشان دهنده ي صفت ممكن است داراي پدر يا مادر نشان دهنده ي صفت باشند.
    ▲توضيح: با توجه به اتوزومي و مغلوب بودن صفت، افراد نشان دهنده ي آن ژنوتيـپ aa دارنـد. از آنجـايي كـه a الـل ايجاد كننده ي صفت مغلوب است، براي اينكه پدر يا مادر صفت را نشان دهند، بايد ژنوتيپ aa داشـته باشـند، حـال آنكه ممكن است يكي از آنها يا هر دو آنها ژنوتيپ Aa داشته و صفت را نشان ندهند. از طرفي هم ممكـن اسـت پدر يا مادر يا هر دو ژنوتيپ aa داشته و صفت را نشان بدهند.


7)بيماري هاي وراثتي انسان
❶تالاسمي (مغلوب اتوزومي):
  ●علت: كمبود هموگلوبين
  ●نشانه ها: ناكافي بودن اكسيژن رساني به بافت ها
  ●انواع:
    ▲تالاسمي مينور (Tt): گلبول هاي قرمز كوچكتر از حد طبيعي ← معمولاً سالم يا داراي كم خوني خفيف
    ▲تالاسمي ماژور(tt):
      ■عدم توليد هموگلوبين به مقدار كافي
      ■هنگام تولد عادي ولي در 3 تا 18 ماهگي دچار كم خوني ← بروز علائم رنگ پريدگي، خوب نخوردن و خوب نخوابيدن
❷كم خوني وابسته به گلبول قرمز داسي شكل (مغلوب اتوزومي):
  ●علت: هموگلوبين هاي غير طبيعي ← داسي شكل شدن گلبول هاي قرمز
  ●نشانه ها:
    ▲اكسيژن رساني ناقص به بافت ها
    ▲چسبيدن گلبول هاي داسي شكل به ديواره ي رگ ها ← دشوار شدن جريان خون
ارجاع به كتاب پيش دانشگاهي فصل 5: با توجه به مطالب اين صفحات عامل بيماري مالاريا قادر به زندگي درون گلبول هاي قرمز افراد سالم (از نظر كم خـوني داسـي شكل) مي باشد ولي نمي تواند درون گلبول هاي قرمز فرد ناخالص از نظر اين صفت زنده بماند.
❸هموفيلي A (مغلوب وابسته به جنس):
  ●علت: كمبود يكي از عوامل انعقاد خون
  ●نشانه ها: عدم توانايي انعقاد خون
ارجاع به كتاب پيش دانشگاهي فصل 2: با توجه به مطالب اين صفحه، عامل مورد نظر كه فقدان آن سبب بروز بيماري هموفيلي A مي شـود، پروتئينـي اسـت بـه نـام فاكتور انعقادي شماره ي 8
❹هانتينگتون (غالب اتوزومي):
  ●علت: ساخته شدن عوامل بازدارنده ي متابوليسم سلول هاي مغزي
  ●نشانه ها: تخريب تدريجي بافت مغز در ميان سالي (نخستين علائم در 30 تا 50 سالگي) ← كاهش توان كنترل ماهيچه هـا، گرفتگي ماهيچه اي،   فراموشي و سرانجام مرگ
❺فنيل كتونوريا (مغلوب اتوزومي):
  ●علت: تجمع آمينواسيد فنيل آلانين در بدن در اثر عدم تبديل آن به آمينواسيد تيروزين
  ●نشانه ها: عقب ماندگي ذهني
نكته: فنيل كتونوريا در صورت تشخيص در ابتداي تولد، قابل درمان مي باشد.
ارجاع به كتاب سوم فصل 4: در اين فصل مي خوانيد كه «هورمون هاي تيروئيدي، آمينواسيدهاي تغيير يافته اي هستند كه از افزوده شـدن يـد بـه آمينواسـيد تيروزين ايجاد مي شوند.»
نكته: در تالاسمي مينور و هانتينگتون، افراد معمولاً از بيماري خود اطلاعي ندارند.


چقدر یادگرفته اید ؟؟؟
سوال های آموزشی: سوال های نهایی 90 تا 95 فصل ژنتیک و خاستگاه آن
تست های آموزشی :1) تست های غیرترکیبی کنکور 90 تا 95 فصل ژنتیک و خاستگاه آن


منابع :
۱) جزوه ی آموزشی زیست شناسی ۲ موسسه گزینه دو
۲) تصاویر: بیولوژی کمپل ویرایش ۱۰

10
برچسب ها :

دیدگاه شما

*لطفا جای خالی زیر را با یک عدد (مثل:3،2،1...) پر کنید تا ثابت شود شما یک ربات نیستید...

10 دیدگاه

  • mr.
    2 سال پیش

    عالی بود

  • فرهمند
    2 سال پیش

    کمک خوبی بود

  • m.h
    2 سال پیش

    خییییلی عااالی بود ممنون. 🙏🙏👌👌👌

  • مریم
    2 سال پیش

    بسیار عالی ممنونم

  • sina
    1 سال پیش

    ممنون از زحماتتون

  • 1 سال پیش

    سلام یه نکته که در مورد قانون ۳ مندل وجود داره قانون جور شدن مستقل اینکه صفات ناپیوسته الزاما نباید بر روی دو کروموزوم مختلف باشن بر روی یک کروموزم هم میشه ولی لوکوس های اونها نزدیک بهم نیس و به صورت مستقل(منظور تاثیر کراسینگ اور )منتقل میشوند ولی صفات پیوسته به علت نزدیکی بیش از حد لوکوس هاشون تمایل دارن همیشه باهم منتقل شوند

  • maroof
    1 سال پیش

    عالیه دست گلتون درد نکنه
    فقط میشه بگین چطوری مطالب مربوط به
    سایر فصل ها رو پیدا کنم ؟؟؟

  • سینا
    1 سال پیش

    سپاس ♡

  • حمیدرضا افروشه
    1 سال پیش

    سلام این مطالب عالی هستن .فقط چراآپدیتش نمی کنید مثلاکنکور 96 داخل و خارج رو اضافه کنید .ونیز کنکور های سال های گذشته خارج از کشر رو .ممنونم.ح.افروشه

    • زیست یاد
      1 سال پیش

      سلام
      به دلیل اینکه کتابهای زیست شناسی تغییر کردن ما فعلا در حال اماده کردن مطالب بر اساس کتاب های جدید هستیم به خاطر همین نمی تونیم برای مطالب قدیمی وب سایت بیشتروقت بزاریم…
      موفق باشین

شبکه های اجتماعی ما: