خلاصه فصل: کروموزوم و میتوز

 

این مطلب برای شما مفید بود؟ آیا آن را می پسندید؟


مفاهیم کلیدی در خلاصه فصل :
1)تقسيم سلولي در جانداران
2)كروموزوم ها (حاوي بخش مهمي از DNA + پروتئين)
3)چرخه ي سلولي (از پايان يك تقسيم تا پايان تقسيم بعدي)


راهنمای زیست یاد :
۱) علایم ترتیب بندی مطالب : ۱) ، ❶ ، ● ، ▲ ، ■ ، ◆ ، ○
۲) مطالب با رنگ: مطالب فصل کتاب درسی:برای دانش آموزان، مطالب مرتبط از فصل های دیگر کتاب های درسی:برای کنکوری ها، مطالب خارج از کتاب های درسی:برای توضیح بیشتر مطالب


1)تقسيم سلولي در جانداران
❶تعريف:
  ●سلول مادر= سلول درحال تقسيم
  ●سلول هاي دختر= سلول هاي حاصل از تقسيم
❷توليد مثل در پروكاريوت ها (تقسيم دوتايي):
  ●ويژگي ها:
    ▲ساده ترين نوع تقسيم
    ▲غير جنسي
    ▲يك والد وجود دارد
    ▲توليد زاده هاي يكسان
ارجاع به كتاب دوم فصل 3: در اين فصل راجع به كلني ولوكس مي خوانيد كه شايد بتوان ساده ترين نوع زايش را در اين جاندار مشاهده كرد.
  ●مراحل: همانند سازي DNA (مولكول حلقوي متصل به غشـاي پلاسـمايي) ← اضـافه شـدن غشـا بـه نقطـه اي بـين دو DNA← فرورفتن غشا به   درون سلول ← ساخته شدن ديواره ي سلولي روي غشاي جديد ← جدا شدن دو سلول
❸توليد مثل در يوكاريوت ها:
  ●ميتوز ← براي رشد، نمو، ترميم و توليد مثل غير جنسي
  ●ميوز ← براي توليد گامت در توليد مثل جنسي
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیو های آموزشی: ❶ تقسیم دوتایی، ❷ تقسیم سلولی در پروکاریوت ها، جانوران، گیاهان، ❸ تقسیم سلولی (فیلم واقعی)


2)كروموزوم ها (حاوي بخش مهمي ازDNA + پروتئين)
❶ساختار:
  ●ژن= قسمتي از مولكول DNA براي ساختن پروتئين يا RNA
  ●كروماتين= توده ي كروموزوم هاي باريك و در هم تنيده هنگامي كه سلول در حال تقسيم نيست.
  ●هيستون= پروتئين هايي براي فشرده كردن DNA
  ●نوكلئوزوم= ساختاري متشكل از DNA پيچ خورده (حدود 2 دور) به دور 8 مولكول هيستون
ارجاع به كتاب پيش دانشگاهي فصل 2: به اين جملات توجه كنيد: «ژنوم به كل محتواي DNA يـك جانـدار گفتـه مـي شـود. ژنـوم،محتـواي DNA هسـته اي و DNA هاي سيتوپلاسـمي (ميتوكنـدري و كلروپلاسـت) را در بـر مـي گيـرد.» چنانچـه مشـاهده مـي كنيـد در ميتوكنـدري و كلروپلاست سلول هاي يوكاريوتي هم DNA وجود دارد.
❷كروموزوم هاي همتا (همولوگ):
  ●ويژگي ها:
    ▲شكل و اندازه و محل سانترومر يكسان
    ▲محتواي ژنتيك مشابه (مرتبط با هم)
ارجاع به كتاب سوم فصل 8: با توجه به محتواي اين صفحه، درمي يابيد كه هر جاندار براي هر صفت خود دو عامل تعيين كننده دارد كه يك از آنها را از پدر و يكي را از مادر دريافت كرده. براي درك اين مطلب به اين مثال توجه كنيد: اگر يك دانه نخود فرنگـي داشـته باشـيد، رنگ دانه يك صفت براي آن به شمار مي رود. براي اين صفت دو عامل سبز كننده رنگ دانه و زرد كننده رنـگ دانـه وجـود دارد كه مثلاً يكي از آنها روي يك كروموزوم و ديگري روي كروموزوم همتاي آن قـرار دارد. بـه عبـارت سـاده تـر هـر دو كروموزوم همتا، يك سري صفات را با هم كنترل مي كنند. در آخر اگر متوجه اين مطلب نشديد، مهم نيست و مـي توانيـد تـا رسيدن به فصل 8 صبر كنيد و در آنجا اين مباحث را به طور مفصل بررسي كنيد.
  ●تصوير 2 كروموزوم همتاي مضاعف شده:
zist2f65541
❸عدد كروموزومي:
  ●عدد هاپلوئيد (n)= يك مجموعه كروموزوم
  ●عدد دیپلوئيد (2n)= دو مجموعه كروموزوم
❹تعداد كروموزوم ها:
  ●شكل، اندازه و ساختار كروموزوم ها حتي بين گونه هاي داراي عدد كروموزومي يكسان متفاوت است.
  ●مثال ها:
    ▲تعداد كروموزوم: سيب زميني= آلو = شامپانزه = 48
    ▲تعداد كروموزوم قارچ پنيسيليوم (توليد كننده ي پنيسيلين)= 2
    ▲تعداد كروموزوم سرخس مارزبان= 1262 ← تعداد كروموزوم هاي گياهان معمولا بسيار بيشتر از جانوران است.
ارجاع به كتاب پيش دانشگاهي فصل 11: در اين صفحه مي خوانيد كه بعضي از گونه هاي پني سيليوم، آنتي بيوتيك پني سيلين توليد مي كنند. ضمناً گونه هاي پني سيليوم جزء شاخه ي دئوتروميست ها از فرمانروي قارچ ها مي باشند.
ارجاع به كتاب دوم فصل 7: «در طول لوله ي ادراري (نفرون) برخي مواد از خون گرفته و وارد نفرون مي شوند (ترشح) مثل +H+،K و بعضـي داروهـا مثل پني سيلين»
❺نقش كروموزوم ها در تعيين جنسيت:
  ●كروموزوم هاي جنسي (در انسان 1 جفت) ← تعيين جنسيت و صفات وابسته به جنس
  ●كروموزوم هاي اتوزوم (در انسان 22 جفت) ← تعيين ساير صفات
ارجاع به كتاب سوم فصل 8: در اين فصل راجع به صفات اتوزومي و نيز صفات وابسته به جنس توضيح داده مي شود.
  ●روش تعيين جنسيت:
zist2f67489❻جهش (تغيير در ژن ها و در ساختار كروموزوم ها):
  ●انواع:
zist2f6558745
نكته شكل 6.7: «مضاعف شدن خود تركيبي از دو فرآيند است: حذف و جابجايي بين كروموزوم هاي همتا»
ارجاع به كتاب سوم فصل 7: در اين فصل با نشانگان داون يا تري زومي 21 آشنا مي شويد كه در آن فرد، يك كروموزوم شماره ي 21 اضافه دارد. با توجه به انواع جهش كه بررسي شد، اين بيماري مثالي از جهش مضاعف شدن است.
ارجاع به كتاب پيش دانشگاهي فصل 1: در اين فصل با نوع ديگري از جهش ها موسوم به جهش هاي نقطه اي آشنا مي شويد كه طي آنها يك يا چنـد نوكلئوتيـد ژن، روي يك كروموزوم تغيير مي كند و به 2 نوع زير تقسيم مي شود:
  ●جانشيني: عوض شدن يك نوكلئوتيد يك ژن با نوكلئوتيد نوع ديگر
  ●تغيير چهارچوب: افزايش يا كاهش يك يا چند نوكلئوتيد ژن
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیو های آموزشی: ❹ جهش های ساختاری کروموزوم


3)چرخه ي سلولي (از پايان يك تقسيم تا پايان تقسيم بعدي)
❶مراحل:
  ●اينترفاز (حدود 90 درصد زندگي سلول):
    ▲نخستين مرحله ي رشد (G1): رشد سريع و بزرگ شدن سلول
    ▲سنتز (S): همانند سازي DNA ← دو كروماتيدي شدن كروموزوم ها
    ▲دومين مرحله ي رشد(G2): همانند سازي اندامك ها مثل ميتوكندري و سانتريول و …
  ●ميتوز (M):
    ▲سانتريول:
      ■ساختار:
         ◆يك جسم كوچك استوانه اي
         ◆متشكل از 9 دسته ي سه تايي لوله هاي توخالي پروتئيني (ميكروتوبول)
         ◆سلول جانوري داراي يك جفت سانتريول عمود برهم در نزديكي هسته
      ■جدا شدن سانتريول ها از هم هنگام شروع ميتوز و حركت به سوي قطبين سلول ← تشكيل رشـته هـاي پروتئينـي دوك ميان آنها
      ■سلول هاي اكثر گياهان فاقد سانتريول ولي داراي دوك مي باشند.
ارجاع به كتاب دوم فصل 2: با توجه به مطالب اين فصل، نقش هاي سانتريول عبارتند از سازماندهي ميكروتوبول ها، تشكيل دوك تقسيم و تشكيل تـاژك و مژك. همچنين سانتريول در سلول هاي جانوري و گياهان ابتدايي مثل خزه ها و سرخس ها وجود دارد.
    ▲مراحل ميتوز:
zist2f657841      ■پروفاز:
         ◆كوتاه و ضخيم شدن كروماتين و قابل رويت شدن كروموزوم هاي مضاعف شده
         ◆ناپديد شدن پوشش هسته
         ◆حركت سانتريول ها به قطبين و تشكيل رشته هاي دوك (هر رشته ي دوك= يك عدد ميكروتوبول)
      ■متافاز:
         ◆رديف شدن كروموزوم ها در سطح استوايي سلول و اتصال به رشته هاي دوك از محل سانترومر
         ◆حداكثر فشردگي كروماتيدها
      ■آنافاز:
         ◆جدا شدن كروماتيدهاي خواهري از هم و حركت آنها به قطبين سلول از طريق كوتاه شدن رشته هاي دوك
      ■تلوفاز (عكس پروفاز):
         ◆باريك و دراز شدن كروموزوم ها و تشكيل كروماتين
         ◆تشكيل پوشش هسته در قطبين سلول به دور كروموزوم ها
         ◆از بين رفتن دوك
ارجاع به كتاب دوم فصل 2: در اين فصل مي خوانيد كه پوشش هسته از 2 لايه غشاي منفذ دار تشكيل شده. ضمناً مي دانيد كه هر لايه غشا خـود داراي 2 لايه فسفوليپيد است و بنابراين اطراف هسته، 4 لايه ي فسفوليپيدي وجود دارد.
نكته شكل 6.11: همانطور كه در شكل مشاهده مي كنيد، در مراحل پروفاز و تلوفاز غشاي هسته قابل رويت مي باشد.
  ●سيتوكينز (تقسيم سيتوپلاسم):
    ▲سلول جانوري: ايجاد كمربندي از رشته هاي پروتئيني در ميانه ي سلول ← دو نيم شدن سلول
    ▲سلول گياهي: پيوستن وزيكول هاي توليد شده توسط دستگاه گلژي به هم در ميانه ي سلول ← ايجاد صفحه ي سلولي(ديواره ي سلولي احاطه     شده توسط غشا)
ارجاع به كتاب دوم فصل 2: اعمال ديگر جسم گلژي عبارتند از واردات و صادرات و نيز توليد ليزوزوم كه البته ليزوزوم فقط در سلول هاي جانوري وجود دارد. همچنين ساختار جسم گلژي متشكل از كيسه هاي پهني است كه روي هم قرار گرفته اند و با هم به طور فيزيكـي پيوسـته نيستند.
❷نقاط وارسي:
  ●تعريف: زمان هاي حساسي كه در آنها عبور سلول از يك مرحله به مرحله ي بعد كنترل مي شود.
  ●زمان ها:
    ▲پایان G1: چراغ قرمز ← براي سلول هايي كه نمي خواهند تقسيم شوند.
    ▲پایان G2: چراغ سبز ← براي شروع تقسيم
    ▲پايان ميتوز: چراغ قرمز ← براي توليد سلول هاي چند هسته اي
نكته ي شكل6.9: علاوه بر توجه به شكل، به اين عبارت از زير نويس هم دقت كنيد: «پروتئين هاي متعددي در اين نقاط (نقاط وارسي) فعاليـت مي كنند.»
❸اختلال در تنظيم چرخه ي سلولي و سرطان (تقسيم و رشد غير عادي سلول ها):
  ●علل:
    ▲جهش ← توليد بيش از حد مولكول هاي محرك رشد و تقسيم سلول
    ▲جهش ← غير فعال شدن پروتئين هاي كند و متوقف كننده ي چرخه ي سلول
  ●عوامل محيطي موثر:
    ▲مواد مخدر و دخانيات
    ▲پرتو فرابنفش
    ▲غذا و هواي آلوده به آلاينده هاي شيميايي مانند سرب
    ▲رژيم غذايي
    ▲تنش هاي رواني
ارجاع به كتاب سوم فصل 1: در اين صفحه مي خوانيد كه سلول هاي سـرطاني داراي آنتـي ژن سـرطاني بـر سـطح خـود هسـتند و لـذا لنفوسـيت هـاي T، ماكروفاژها و به مقدار كمتري هم پادتن ها با آنها مبارزه مي كنند.
ارجاع به كتاب پيش دانشگاهي فصل 2: در اين صفحه مي خوانيد كه تاكنون دانشمندان ژن هاي دخيل در سرطان و بسياري از ناهنجـاري هـاي ژنتيكـي ديگـر را كشـف كرده اند.
نکته ی فعالیت6.2: به این جمله توجه کنید: «معمولا آسیب هایی که به مغز یا نخاع وارد می شود، پایدار هستند.»
نکته ی فعالیت 6.3: «جهش تغییری دائمی در ژن یا کروموزوم است.»
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیو های آموزشی: ❺ چرخه ی سلولی چگونه کار می کند؟،❻ تقسیم میتوز، ❼ تقسیم میتوز(فیلم واقعی)، ❽ سیتوکینز، ❾ تنظیم چرخه ی سلولی


چقدر یادگرفته اید ؟؟؟
سوال های آموزشی: سوال های نهایی 90 تا 95 فصل کروموزوم و میتوز
تست های آموزشی :1) تست های غیرترکیبی کنکور 90 تا 95 فصل کروموزوم و میتوز


منابع :
۱) جزوه ی آموزشی زیست شناسی ۲ موسسه گزینه دو
۲) تصاویر : بیولوژی کمپل ویرایش ۱۰ ،بیولوژی بروکر ویرایش ۲


گردآورنده این مطلب: آقای محسن حقی با همکاری وب سایت کمک آموزشی زیست یاد

8
برچسب ها :

دیدگاه شما

*لطفا جای خالی زیر را با یک عدد (مثل:3،2،1...) پر کنید تا ثابت شود شما یک ربات نیستید...

8 دیدگاه

  • پارسا
    3 سال پیش

    بابا اين سايت ديگه خود سدرت المنتهي ست .دمتون گرم.ميـــزان 👌

  • نجمه
    2 سال پیش

    سلام قسمت عدد كروموزومي عدد ديپلوئيد رو هاپلوئيد نوشتيد
    سايت عااااااليههههه

    • زیست یاد
      2 سال پیش

      سلام
      تصحیح شد
      سپاس از شما که در تکامل این مطلب مشارکت کردید…

  • Fatima
    2 سال پیش

    خیییلی خوب و جمع و جوره..سپاس

  • emir
    2 سال پیش

    tasaqorlar ulson

  • سعید
    1 سال پیش

    سلام خیلی مفیده اجرتون با خدا

  • آیدین
    1 سال پیش

    ممنون از شما خیلی عالی

  • مژده
    1 سال پیش

    خیلی عالی هستین خیلی …. چطور تونستین مطالبو انقد تمیز و کامل ارایه بدین؟!!! نابغه این والا

شبکه های اجتماعی ما: