خلاصه فصل: دستگاه عصبی

 

این مطلب برای شما مفید بود؟ آیا آن را می پسندید؟


مفاهیم کلیدی در خلاصه فصل :
1)دستگاه عصبي
2)نورون ها
3)مواد مخدر
4)دستگاه عصبي مركزي
5)دستگاه عصبي محيطي (12جفت عصب مغزي + 31 جفت عصب نخاعي)
6)دستگاه عصبي جانوران
7)مقايسه ي مغز مهره داران


راهنمای زیست یاد :
۱) علایم ترتیب بندی مطالب : ۱) ، ❶ ، ● ، ▲ ، ■ ، ◆ ، ○
۲) مطالب با رنگ: مطالب فصل کتاب درسی:برای دانش آموزان، مطالب مرتبط از فصل های دیگر کتاب های درسی:برای کنکوری ها، مطالب خارج از کتاب های درسی:برای توضیح بیشتر مطالب


1)دستگاه عصبي
❶خواص:
  ●تأثيرپذيري نسبت به محرك خارجي
  ●ايجاد جريان عصبي
  ●هدايت جريان عصبي (در طول نورون)
  ●انتقال جريان عصبي (از يك نورون به سلول ديگر (مانند نورون، ماهيچه و يا غده))
❷انواع تنظيم:
  ●تنظيم فعاليت هاي دروني بدن
  ●تنظيم موقعيت جانور نسبت به محيط خارجي


2)نورون ها
❶اجزاء نورون:
  ●دندريت: آورنده ي پيام عصبي به جسم سلولي
  ●جسم سلولي
  ●آكسون: برنده پيام عصبي از جسم سلولي
  ●غلاف ميلين:
    ▲جنس: غشا (پروتئين + فسفوليپيد)
    ▲وظيفه: عايق بندي آكسون و دندريت
    ▲توليد توسط سلول پشتيبان (نوروگليا)
    ▲گره رانويه= محل قطع ميلين، غشای رشته در تماس با مایع اطراف آن ← جهش جريان از يك گره به گره ي ديگر هنگام حركت در طول رشته     ← افزايش سرعت هدايت پيام نسبت به نورون هاي فاقد ميلين
    ▲نكته: نورون داراي قطر بيشتر ← سرعت هدايت پيام عصبي بيشتر
ارجاع به كتاب سوم فصل 1: اين نكته را در ذهن داشته باشيد كه در بيماري MS ميلين نورون ها تخريب مي شود.
❷انواع نورون ها:
zist2f25478
❸فعاليت نورون ها:
  ● پتانسيل آرامش:
    ▲شکل:
zist2f21451
    ▲توضيح: به طور كلي در بحث پتانسيل الكتريكي با يون هاي مثبت سديم و پتاسيم سر و كار داريم. پس هنگامي كه مي گوييم در حالت پتانسيل آرامش، پتانسيل درون سلول نسبت به بيرون آن منفي است، منظور اين است كه ميزان بارهاي مثبت در داخل سلول كمتر از ميزان بارهاي خارج سلول است. همانطور كه در شكل ملاحظه مي فرماييد، غلظت يون پتاسيم در داخل سلول بسيار بيشتر از غلظت آن در خارج سلول است و نيز غلظت يون سديم در خارج سلول بسيار بيشتر از غلظت آن در داخل سلول است. لذا يون هاي پتاسيم مايل به خروج و يون هاي سديم مايل به ورود به سلول هستند؛ اما چون نفوذپذيري غشا نسبت به يون پتاسيم بيشتر است، ميزان خروج يون پتاسيم از سلول بيشتر از ميزان ورود يون سديم به سلول است و به همين دليل هم در حالت آرامش، اختلاف پتانسيل داخل سلول نسبت به خارج آن منفي است. حال براي جلوگيري از كاهش غلظت يون پتاسيم و افزايش غلظت يون سديم در سلول پمپ سديم-پتاسيم دائماً اين يون ها را با صرف انرژي (انتقال فعال) به جاي اوليه ي خود باز مي گرداند.
  ●پتانسيل عمل= تغيير ناگهاني و شديد اختلاف پتانسيل دو سوي غشا كه بعد از ايجاد در يك نقطه به نقاط بعد سير مي كند.(پيام عصبی)
    ▲نمودار:
zist2f251014
    ▲توضيح: با تحريك نورون، كانال هاي دريچه دار سديمي باز شده و يون هاي سديم وارد سلول مي شوند و باعث مثبت شدن پتانسيل داخل سلول نسبت به خارج آن مي شوند. سپس با باز شدن كانال هاي دريچه دار پتاسيمي، يون هاي پتاسيم از سلول خارج مي شوند و باعث منفي شدن پتانسيل داخل سلول نسبت به خارج آن مي شوند. البته همانطور كه در نمودار مي بينيد ميزان اختلاف پتانسيل كمي هم از 65- عبور مي كند ولي به سرعت به حالت استراحت (65-) باز مي گردد. با اينحال اگرچه ميزان اختلاف پتانسيل به حالت اوليه خود بازگشته ولي غلظت يون هاي +Na و +K به هم خورده است. در اينجا (بعد از پتانسيل عمل) پمپ سديم-پتاسيم با فعاليت بيشتر خود باعث بازگشت غلظت يون ها به حالت اوليه آنها مي شود.
نكته مهم: اگر مي خواهيد كه مطالب را خوب بفهميد و ياد بگيريد، لازم است كه قلم و كاغذ را برداريد و خودتان مطالب را تجزيه و تحليل نماييد.
❹ارتباط نورون:
  ●سيناپس = محل ارتباط يك نورون با سلول ديگر
  ●مراحل انتقال پيام: رسيدن پيام به پايانه ي آكسون پيش سيناپسي ← اگزوسيتوز وزيكول حاوي انتقال دهنده ي عصبي (در ماهيچه ها: استيل   كولين) ←عبور انتقال دهنده از فضاي سيناپسي(نورون و سلول بعدي به هم نچسبيده اند) ← تغيير فعاليت نورون پس سيناپسي
نكته شكل 2.6: همانطور كه در اين شكل مي بينيد بين دو نورون سيناپس هم مي تواند بين آكسون نورون پيش سيناپسي و دندريت نورون پس سيناپسي باشد و هم مي تواند بين آكسون نورون پيش سيناپسي و جسم سلولي نورون پس سيناپسي باشد.
عمیق تر یادبگیرید:
ویدیو های آموزشی: ❶ انتقال جریان عصبی، ❷ کانال های ولتاژی سدیم و پتاسیم، ❸ پمپ سدیم و پتاسیم، ❹ انتقال پتانسیل عمل در آکسون، ❺ آزاد شدن انتقال دهنده های عصبی


3)مواد مخدر
❶اعتياد= پاسخ فيزيولوژيك به مصرف مكرر مواد مخدر ← تغيير عملكرد طبيعي نورون ها، سيناپس ها و دستگاه عصبي مركزي
❷مواد روانگردان: الكل، نيكوتين، كوكائين، هروئين و كافئين←ايجاد وابستگي رواني (توسط همه ي آنها) و وابستگي جسماني توسط بيشتر آنها
❸اثرات نيكوتين:
  ●مراحل اثر: ورود سريع به خون ←اتصال به گيرنده هاي استيل كولين (به خاطر شباهت ساختاري) در مراكز كنترل مغز ← عدم كاركرد طبيعي   بدن در نبود نيكوتين
❹اثرات سيگار:
  ●سرطان دهان و حنجره
  ●سرطان پانكراس و مثانه
  ●ناراحتي هاي تنفسي مهلك
  ●سقط جنين
❺اثرات توتون:
  ●تحريك مخاط دهان، بيني و گلو
  ●از كار انداختن مژه هاي سطح دستگاه تنفسي
  ●سياه كردن بافت ريه ها
  ●كاهش ظرفيت تنفسي
ارجاع به كتاب دوم فصل 5: به اين جمله توجه كنيد: «سطح داخلي ديواره ي مجاري هوا از بيني تا نايژك هاي انتهايي از يك بافت پوششي مژه دار پوشيده شده است.»
ارجاع به كتاب دوم فصل 5:در اين صفحه در مورد حجم تنفسي و مسايل ديگري از اين قبيل بحث و گفت وگو شده است. از جمله اينكه: «حجم تنفسي در دقيقه= حجم هواي جاري × تعداد حركات تنفس در يك دقيقه» و نيز به جدول زير هم توجه فرماييد كه:
zist2f2979

هواي مرده = 1/3 هواي جاري


4)دستگاه عصبي مركزي
نكته: ماده ي خاكستري ← جسم سلولي نورون ها؛ ماده ي سفيد ← بخش هاي ميلين دار نورون ها
❶مغز:
  ●مخ:
    ▲توانايي يادگيري، حافظه، ادراك و عملكرد هوشمندانه
    ▲جسم پينه اي (دسته اي از تارهاي عصبي): رابط 2 نيم كره ي مخ
    ▲نيمكره ي راست: دريافت اطلاعات و كنترل حركات نيمه چپ بدن، نيمكره ي چپ: دريافت اطلاعات و كنترل حركات نيمه راست بدن
    ▲قشر مخ (خاكستري رنگ): بيشترين پردازش اطلاعات حسي و حركتي
  ●مخچه (پشت ساقه ي مغز):
    ▲دريافت اطلاعات از ماهيچه ها، مفصل ها، پوست، چشم ها و گوش ها و نيز بخش هاي مرتبط با حركت در مغز و نخاع
    ▲مهمترين مركز هماهنگي و يادگيري حركات لازم براي تنظيم حالت بدن و تعادل
    ▲كرمينه = رابط بين 2 نيمكره مخچه
  ●ساقه مغز (جلوي مخچه):
    ▲كار: انتقال اطلاعات درون دستگاه عصبي مركزي
    ▲بخش ها (از بالا به پايين): مغز مياني، پل مغزي، بصل النخاع
  ●تالاموس (بالاي ساقه مغز):
    ▲پردازش اطلاعات حسي
    ▲تقويت و انتقال اطلاعات حسي به بخش هاي مربوطه در قشر مخ
  ●هيپوتالاموس (زير تالاموس):
    ▲كارها:
      ■به تنهايي: مركز احساس گرسنگي و تشنگي، تنظيم دماي بدن و نيز تنظيم اعمال غدد ترشح كننده ي هورمون (غدد درون ريز)
      ■همراه با بصل النخاع: مركز تنظيم اعمال حياتي مربوط به فعاليت هاي بدن مانند تنفس و ضربان قلب
  ●دستگاه ليمبيك:
    ▲شبكه ي نوروني رابط تالاموس و هيپوتالاموس با قشر مخ
    ▲داراي نقش در حافظه، يادگيري و احساسات مختلف، مانند احساس رضايت، عصبانيت و لذت
نكته شكل 2.9: در اين شكل به نام اجزاي مختلف مغز، به خصوص بخش هاي ساقه ي مغز خوب توجه كنيد.
ارجاع به كتاب سوم فصل 4: در اين فصل دو وظيفه ي ديگر براي هيپوتالاموس ذكر شده است كه عبارتند از: «تنظيم فشار خون و احساسات»
نكته شكل 2.11: در اين شكل به دو نكته توجه كنيد: اولاً محل قرارگيري تالاموس و ثانياً اينكه لوب هاي بويايي جزء دستگاه ليمبيك هستند.
❷نخاع:
  ●وظايف:
    ▲انتقال پيام ها
    ▲مركز برخي انعكاس ها (= پاسخ حركتي بسيار سريع و غيرارادي (بدون دخالت مغز) مهره داران به محرك)
  ●ساختار:
zist2f233689
نكته شكل 2.12: همانطور كه در اين شكل ملاحظه مي فرماييد، در نخاع، ماده خاكستري در ميان ماده ي سفيد قرار گرفته، ولي در مخ قضيه برعكس است و ماده ي سفيد در ميان ماده ي خاكستري (قشر مخ) قرار گرفته است.
❸محافظت از دستگاه عصبي مركزي:
  ●جمجمه و ستون مهره ها
  ●پرده ي 3 لايه ي مننژ:
    ▲سخت شامه (لايه ي خارجي): بافت پيوندي محكم
    ▲عنكبوتيه (لايه ي مياني)
    ▲نرم شامه (لايه ي داخلي): داراي مويرگ هاي خوني فراوان و تغذيه كننده ي بافت عصبي
  ●مايع مغزي- نخاعي (بين عنكبوتيه و نرم شامه): ضربه گير
  ●سد خوني-مغزي: نفوذپذيري كمتر مويرگ هاي مغزي نسبت به مويرگ هاي ساير بافت ها ← ممانعت از ورود مواد غيرضروري به مغز (گلوكز و   اكسيژن به سرعت عبور مي كنند.)
نكته شكل 2.13: در اين شكل به 3 نكته مهم توجه كنيد: اولاً اينكه در لابه لاي سخت شامه خون وجود دارد. ثانياً اينكه در شيار بين 2 نيمكره مخ، هر 3 لايه ي پرده ي مننژ وارد مي شوند و ثالثاً اينكه در چين و چروك هاي قشر مخ فقط نرم شامه وارد مي شود.


5)دستگاه عصبي محيطي (12جفت عصب مغزي + 31 جفت عصب نخاعي)
❶اعصاب حسي: هدايت اطلاعات اندام هاي حسي به دستگاه عصبي مركزي
❷اعصاب حركتي:
  ●پيكري:
    ▲فعاليت ها:
      ■ارادي: تحريك ماهيچه هاي اسكلتي
      ■غير ارادي: ايجاد انعكاس هاي نخاعي (مغز نقشي ندارد)
    ▲مثال: انعكاس زردپي زير زانو:
      ■مراحل: ضربه به زردپي ← تحريك نورون حسي ماهيچه ي جلوي ران ←
        تحریک نورون حرکتی مربوط ← انقباض ماهیچه ← بالا آمدن پا
        تحریک نورون رابط در نخاع ← غیر فعال کردن نورون حرکتی ماهیچه ی پشت ران
ارجاع به كتاب سوم فصل 3: به اين جمله توجه كنيد: «بسياري از پاسخ هاي محافظت كننده از بدن مثل انعكاس ها، پس از تحريك گيرنده هاي درد شروع به كار مي كنند.»
ارجاع به كتاب دوم فصل 8: همان طوري كه در شكل 8.9 مشاهده مي كنيد، ماهيچه ي جلوي ران همان ماهيچه ي 4 سر و ماهيچه ي پشت ران همان ماهيچه ي 2 سر است.
نكته شكل 2.14: سعي كنيد كه تمام جزئيات اين انعكاس را در ذهن داشته باشيد از جمله اينكه طي اين فرآيند يك نورون حسي، يك نورون رابط و دو نورون حركتي نقش دارند. همچنين 3 سيناپس بين نورون ها با هم و 2 سيناپس بين نورون و ماهيچه وجود دارد.
ارجاع به كتاب دوم : در كتاب سال دوم، برخي ديگر از انعكاس ها معرفي شده اند از جمله: انعكاس بلع (فصل 4)، انعكاس استفراغ (فصل4) و انعكاس تخليه ي مثانه (فصل 7) كه البته اين مورد آخر توسط مراكز مغزي قابل مهار يا تسهيل است. ضمناً خوب است كه به فصل های مذكور مراجعه كنيد و توضيحات هر يك را مطالعه نماييد.
  ●خود مختار:
    ▲فعاليت ها: تنظيم انقباض ماهيچه هاي قلبي و صاف و تنظيم كار غدد
    ▲اجزاء:
      ■پاراسمپاتيك (برقراري حالت آرامش): كاهش فشار خون و ضربان قلب و آغاز گوارش
      ■سمپاتيك (برقراري حالت آماده باش): افزايش فشار خون و ضربان قلب و تنفس و جريان خون به قلب و ماهيچه هاي اسكلتي
نکته ی فعالیت 2.4:  به اين جملات بسيار مهم توجه كنيد: «انعكاس نخاعي، سريع تر از يك حركت ارادي انجام مي شود. (چون نيازي به انتقال اطلاعات به مغز و پردازش آنها در مغز نمي باشد بلكه مركز انعكاس ها، نخاع است.)»، «انعكاس ها رفتارهايي غريزي اند كه به طور معمول آموخته نمي شوند.» و در آخر به لب هاي بويايي ماهي توجه كنيد و اينكه: «لب هاي بويايي ماهي در مقايسه با مغز انسان بزرگتر است.»
نکته ی فعالیت 2.5: اين فعاليت، يكي از مهمترين فعاليت هاي كتب زيست دبيرستان است، چرا كه جملات و شكل هاي مهمي در آن وجود دارد. براي مثال به اين نكات توجه كنيد: «چون بافت مغز نرم است، چند روز قبل از انجام آزمايش بايد مغز گوسفند را در محلول فرمالدئيد يا مدت كوتاهي در آب جوش قرار داد تا سفت شود.»، «شيار بين 2 نيمكره ي مخ را باز كنيد تا نوار سفيد رنگي ظاهر شود. اين نوار جسم پينه اي است. با نوك اسكالپل (تيغ جراحي)، در اين قسمت برش كم عمقي ايجاد كنيد تا به رابط ديگر نيمكره ها، يعني مثلث مغزي برسيد.» حال به شكل هاي اين فعاليت و به خصوص بخش هايي از مغز كه نامي از آنها در متن برده نشده، مانند پايك مغزي، اجسام مخطط، بطن هاي 1 و 2 و 4، اپي فيز و درخت زندگي توجه كنيد و شكل و مكان آنها را در مغز به خاطر بسپاريد. ضمناً در مورد اپي فيز (پينه آل) كه يكي از غدد درون ريز بدن است در فصل سوم توضيح مختصري مطالعه خواهيد نمود.


6)دستگاه عصبي جانوران
❶هيدر (جزء كيسه تنان):
  ●فاقد سر و مغز
  ●داراي شبكه ي عصبي (يكي از ساده ترين دستگاه هاي عصبي)
  ●معمولاً ساكن و چسبيده به تكه سنگ
ارجاع به كتاب دوم فصل 4: در اين فصل در مورد هيدر مي خوانيد كه هيدر جانوري صياد با نيش هاي زهري است كه كيسه ي گوارشي دارد و نوع گوارش در او از نوع «ابتدا برون سلولي و سپس درون سلولي» مي باشد.
❷پلاناريا (كرم پهن):
  ●اجزاء دستگاه عصبي مركزي:
    ▲مغز= گره هاي عصبي= توده هايي متشكل از جسم سلولي نورون ها
    ▲دو طناب عصبي موازي= دسته هايي از آكسون ها و دندريت ها
  ●اجزاء دستگاه عصبي محيطي:
    ▲رشته هاي منشعب شده از طناب هاي عصبي
ارجاع به كتاب سوم فصل 3: در اين فصل اطلاعاتي در مورد چشم پلاناريا كسب مي كنيد.
❸حشرات:
  ●اجزاء دستگاه عصبي مركزي:
    ▲مغز= چند گره به هم جوش خورده
    ▲طناب عصبي شكمي داراي گره هاي متعدد (هر گره ← كنترل فعاليت ماهيچه هاي آن قطعه)
  ●دستگاه عصبي محيطي
نكته شكل 2.16: اگر خوب به قسمت ج اين شكل نگاه كنيد، مي بينيد كه شاخك حشرات هم عصب دارد.
ارجاع به كتاب دوم فصل 6: به شكل 2.6 سمت راست و پايين توجه كنيد. در اين شكل عصب كرم خاكي مشخص شده كه چون در سمت شكمي جانور واقع شده، لذا كرم خاكي هم داراي عصب شكمي مي باشد.


7)مقايسه ي مغز مهره داران
❶در دوران جنيني: مغز جلويي، مغز مياني، مغز عقبي ← توليد بخش هاي مختلف مغز
❷اندازه ي نسبي مغز پستانداران و پرندگان (نسبت به وزن بدن) و رشد نيمكره هاي مخ بيش از سايرين ← رفتارهاي پيچيده تر
❸نسبت سطح قشر چين خورده ي مخ به اندازه ي بدن:
انسان > وال و ساير پريمات ها (نخستي ها شامل لمورها، ميمون ها و آدميان) > ساير مهره داران
نكته: وال ها داراي ارتباطات پيچيده ي صوتي ← اختصاص بيشتر قشر مخ به پردازش اطلاعات صوتي
ارجاع به كتاب پيش دانشگاهي فصل 7: در اين فصل يكي ديگر از ويژگي هاي نخستي ها بيان شده و آن رفتار حل مسأله است كه نوع پيچيدهاي از يادگيري است. براي كسب اطلاعات بيشتر لطفاً به اين صفحه مراجعه فرماييد.


چقدر یادگرفته اید ؟؟؟
سوال های آموزشی: سوال های نهایی 90 تا 95 فصل دستگاه عصبی
تست های آموزشی :1) تست های غیرترکیبی کنکور 90 تا 95 فصل دستگاه عصبی


منابع :
1) جزوه ی آموزشی زیست شناسی 2 موسسه گزینه دو
2) تصاویر : بیولوژی بروکر ویرایش 2

9
برچسب ها :

دیدگاه شما

*لطفا جای خالی زیر را با یک عدد (مثل:3،2،1...) پر کنید تا ثابت شود شما یک ربات نیستید...

9 دیدگاه

  • علیرضا
    3 سال پیش

    سلام
    مرسی از سایت فوق العاده عالیتون…خیلی به درد هم خورد …
    حتما به دوستام معرفیش میکنم و حتما هم برای حمایت از شما از سازمان های خیریه حمایت میکنم…
    فقط لطفا،خواهشا،قسمت های خلاصه دروس دوم دبیرستان رو زودتر بزارید…
    یک دنیاااااااااااااااااااااا تشکر

    • ....
      3 سال پیش

      سلام
      ممنون به خاطر حمایتتون
      تا جایی که می تونیم تلاشمون رو حتما می کنیم.

  • ا
    2 سال پیش

    سلام
    واقعا عالی عمل کردین👏👏👏👏👌👌👌

  • الی
    2 سال پیش

    سلام…سال نو مبارک♥♥♥
    بخاطر این زحمتتون از خدا سال خوبی
    براتون خواستارم.واقعا لطف کردین با سایت
    عالی و بی نقصتون✔✔✔

    • زیست یاد
      2 سال پیش

      سپاس

  • حمید
    2 سال پیش

    وااااقعا عاااالی بود یک دنیا ممنون

  • حامد
    2 سال پیش

    سلام این خلاصه ها خیلی خوبه
    الان نزدیک کنکور من بیشتر فصلا خوندم ولی مرور نکردم به نظر شما خوندن این خلاصه ها واس یاداوری کافیه؟

    • زیست یاد
      2 سال پیش

      سلام
      خلاصه فصل ها بیشتر مطالب کتاب رو پوشش میده…
      ولی تصمیم با خودتونه
      سپاس

  • لاله
    2 سال پیش

    مرسی از مطالب عالی و کاربردیتون واقعا کیفیت بالایی دارن مطالب

شبکه های اجتماعی ما: